Gebelik ve şeker hastalığı
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Gebelikte Şeker Hastalığı (Diyabetes Mellitus) Nedir?
Diyabetes Mellitus (şeker hastalığı); insülin salgılanması, insülin etkisi veya her iki durumdaki bir aksaklık sonucu gelişen, yüksek kan şekeri düzeyi ile karakterize ilerleyici bir metabolik hastalıktır. Gebelik döneminde ortaya çıkan bu tablo, hem anne adayının hem de bebeğin sağlığını doğrudan etkileyebilmektedir.
Gestasyonel Diyabetes Mellitus (Gebelik Şekeri)
Gestasyonel diyabet, gebelikle birlikte başlayan veya ilk kez gebelik sırasında fark edilen, normalin üzerinde kan şekeri düzeyleri ile seyreden bir karbonhidrat metabolizması bozukluğudur. Bu hastalar genellikle doğumdan sonra normale dönerler; ancak ilerleyen yaşamlarında kalıcı diyabet gelişimi açısından risk grubundadırlar.
Gebelikte Kan Şekeri Değişimleri ve Dönemleri
Gebelikteki hormonal değişimlere bağlı olarak vücudun insülin ihtiyacı iki ana dönemde incelenir:
- Gebeliğin İlk Yarısı: Açlık kan şekeri gebelik öncesine göre daha düşüktür ve yemek sonrası şeker düşüşü daha yavaştır. Genel eğilim kan şekerinin düşük seyretmesi yönündedir.
- Gebeliğin İkinci Yarısı: Metabolik etki tersine döner ve ana hormon olan insüline karşı direnç gelişir. Bu direnç kan şekerini yükseltir. Şeker düzeyi normal sınırları aştığında gestasyonel diyabet tanısı konur.
Aşikar Şeker Hastalığı: Gebelik öncesinde var olan ancak fark edilmeyen ya da bilinen diyabet durumudur. Bu gruptaki gebelerin tedavisinde genellikle insülin kullanımı zorunludur ve klinik tablo gebelik şekerine göre daha ağırdır.
Gebelikte Diyabet Görülme Sıklığı ve Risk Faktörleri
Aşikar diyabetli kadınlarda kontrolsüz şeker düzeyleri doğurganlığı düşürse de, insülin tedavisi ile bu oranlar normale dönebilmektedir. Gestasyonel diyabetin görülme sıklığı ise yaklaşık %3-5 arasındadır.
Kimler Risk Altındadır?
- Ailede (anne veya babada) diyabet veya obezite öyküsü,
- Aşırı kilolu (obez) olmak,
- Geçmişte 4000 gram üzerinde bebek doğurmuş olmak,
- Doğumsal anomalili veya nedeni bilinmeyen ölü doğum öyküsü,
- 35 yaş üzeri gebelikler,
- Açlık kan şekerinin 105 mg/dl, tokluk kan şekerinin 120 mg/dl üzerinde olması.
Yüksek Kan Şekerinin Gebelik Üzerindeki Olumsuz Etkileri
Kontrolsüz kan şekeri yüksekliği, özellikle aşikar diyabet vakalarında şu ciddi komplikasyonlara yol açabilir:
| Komplikasyon | Açıklama |
|---|---|
| Düşük (Abortus) | Özellikle ilk üç ayda kontrolsüz şeker ve damarsal hasar riski artırır. |
| Fetal Ölüm | Kontrolsüz diyabet ve organ hasarı olan gebelerde risk yüksektir. |
| Polihidramniyos | Amniyon sıvısının normalden fazla olmasıdır; erken doğum riskini artırır. |
| Preeklampsi | Gebelikte tansiyon yüksekliği ile seyreden ciddi bir tablodur. |
| Konjenital Anomaliler | Kalp, iskelet sistemi ve sindirim sistemi bozuklukları görülebilir. |
| Enfeksiyonlar | Azalan bağışıklık nedeniyle idrar yolu ve vajinal mantar enfeksiyonları artar. |
Doğum Sırasındaki Sorunlar: İri bebek nedeniyle omuz takılması, doğum sonu kanama, yırtıklar ve sezaryen oranlarında artış gözlenir. Bebeklerde doğum sonrası hipoglisemi, hipokalsemi ve sarılık gibi metabolik sorunlar daha sık izlenir.
Tanı Yöntemleri: 50 gr ve 100 gr OGTT
İdeal olan, gebelik planlandığında veya gebeliğin başında şeker takibi yapılmasıdır. Genel uygulama, gebeliğin 24-28. haftaları arasında tarama testlerinin yapılmasıdır.
- 50 gr OGTT (Tarama Testi): Günün herhangi bir saatinde uygulanır. 1 saat sonraki değer 140-190 mg/dl arasındaysa 100 gr testine geçilir. 190 mg/dl üzeri doğrudan gestasyonel diyabet tanısıdır.
- 100 gr OGTT (Tanı Testi): Aç karnına yapılır. Aşağıdaki değerlerden en az ikisinin yüksek olması tanı koydurur:
- Açlık: 95 mg/dL
-
- Saat: 185 mg/dL
-
- Saat: 165 mg/dL
-
- Saat: 145 mg/dL
Tedavi ve İzlem Süreci
Gestasyonel diyabetli hastaların büyük çoğunluğu diyet ve egzersiz ile takip edilir. Hastaların %15-20’sinde insülin tedavisi gerekir.
- Beslenme Düzeni: Kalori ihtiyacı 35 kcal/kg olarak hesaplanır. Öğünler; %25 kahvaltı, %30 öğle, %30 akşam ve %15 ara öğün şeklinde bölünmelidir.
- Hedef Değerler: Açlık kan şekeri 95 mg/dl, tokluk 1. saat değeri ise 140 mg/dl altında tutulmalıdır.
- Takip Sıklığı: 32. haftadan itibaren kontroller haftada bire indirilmelidir. Bebekler makrozomi (iri bebek) ve akciğer gelişimi açısından yakından izlenmelidir.
Doğum Sonrası Süreç
Doğumla birlikte genellikle insülin ihtiyacı ortadan kalkar. Ancak anneler, doğumdan 6 hafta sonra 100 gr OGTT ile kalıcı diyabet yönünden tekrar değerlendirilmelidir. Sonuçlar normal çıksa dahi, bu hastaların önce yıllık, ardından üç yıllık periyotlarla kontrol edilmesi önerilir.
