Gebelik ve hipertansiyon

Gebelikte Hipertansiyon ve Risk Faktörleri

Gebelikte hipertansiyon, anne adaylarının yaklaşık %5-10'unda görülen ve dünya genelinde anne ile bebek ölümlerinin en yaygın nedenleri arasında yer alan ciddi bir komplikasyondur. Bu durum; preeklampsi, eklampsi, kronik hipertansiyon ve transient (geçici) hipertansiyon gibi farklı klinik tablolarla ortaya çıkabilir.

Gebelikte Hipertansiyon Sınıflandırması

Gebelikte görülen tansiyon yükselmeleri dört ana grupta incelenir:

1. Preeklampsi ve Eklampsi: Gebeliğe bağlı gelişen akut hipertansiyon tablosu.
2. Preeklampsi ile Süperimpoze Kronik Hipertansiyon: Mevcut tansiyon hastalığına gebelik bulgularının eklenmesi.
3. Kronik Hipertansiyon: Gebelik öncesi var olan veya 20. haftadan önce saptanan yüksek tansiyon.
4. Transient (Geçici) Hipertansiyon: Sadece gebelik veya doğum sonrası ilk 24 saatte görülen durum.

Preeklampsi ve Eklampsi Nedir?

Preeklampsi, gebelikte hipertansiyon ile birlikte proteinüri (idrarda protein kaybı) ve ödem görülmesi durumudur. Tanı için sistolik kan basıncında 30 mmHg, diastolik kan basıncında ise 15 mmHg’lık bir artış yeterlidir. Eğer önceki değerler bilinmiyorsa, 20. haftadan sonra 140/90 mmHg ve üzeri değerler preeklampsi araştırmasını gerektirir.

Eklampsi ise preeklampsi tablosuna konvülsiyonların (kasılma ve bayılma) eklenmesiyle oluşan daha ağır bir tablodur.

Ciddi Preeklampsi Kriterleri

• İstirahat halinde kan basıncının 160/110 mmHg üzerinde olması.
• 24 saatlik idrarda 5 gr veya üzerinde protein saptanması.
• Oligüri (24 saatte 400 ml'den az idrar çıkışı).
• Serebral veya görme bozuklukları, mide bölgesinde ağrı.
• Akciğer ödemi, karaciğer fonksiyon bozukluğu veya trombositopeni.

Kronik Hipertansiyon ve Tanı Kriterleri

Gebeliğin 20. haftasından önce saptanan veya doğumdan sonraki 42. günde devam eden tansiyon değerleri kronik hipertansiyon olarak tanımlanır.

Yüksek Risk Faktörleri: Anne yaşının 40 üzerinde olması, 15 yıldan uzun süren hipertansiyon, diyabet, böbrek hastalıkları ve önceki gebeliklerde yaşanan kayıplar risk faktörleri arasındadır.

HELLP Sendromu: Belirtiler ve Tanı

HELLP sendromu, preeklampsinin hayati tehlike arz eden bir komplikasyonudur. Bu tabloda plasenta erken ayrılması, karaciğer içi kanama ve pıhtılaşma bozuklukları görülebilir.

• H (Hemolysis): Eritrositlerin parçalanması.
• EL (Elevated Liver Enzymes): Karaciğer enzimlerinde artış.
• LP (Low Platelets): Trombosit sayısının 100.000/mm³ altına düşmesi.

Hastaların %65'inde sağ üst kadran ağrısı, %90'ında ise halsizlik görülür. Hipertansiyon veya proteinüri her zaman eşlik etmeyebilir.

Gebelikte Hipertansiyon Tedavisi ve Korunma Yolları

Preeklampside tek kesin tedavi doğumdur. Tedavi planı anne güvenliği ve fetüsün olgunlaşma düzeyi (matürasyon) dengelenerek yapılır.

Koruyucu Yöntemler ve Destekler

• Beslenme: Yüksek proteinli, az tuzlu diyetler; kalsiyum, magnezyum ve çinko desteği.
• İlaç Tedavisi: Metildopa, hidralazin ve beta blokerler gibi antihipertansif ajanlar.
• Antitrombotik Ajanlar: Doktor kontrolünde düşük doz aspirin ve heparin kullanımı.
• Magnezyum Sülfat (MgSO4): Konvülsiyonları önlemek amacıyla kullanılır; ancak toksisite belirtileri (refleks kaybı, solunum güçlüğü) yakından izlenmelidir.

Takip Süreci

• Hafif vakalarda: Hastanede takip, 2 günde bir idrar tetkiki, haftalık NST ve USG ile fetal gelişim izlemi yapılır.
• Ciddi vakalarda: 34. haftadan sonra veya anne/bebek sağlığı bozulduğunda doğum gerçekleştirilir. Akciğer gelişimi için kortikosteroid tedavisi uygulanabilir.

Önemli Not: Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır. Gebelikte tansiyon takibi ve ilaç kullanımı mutlaka uzman bir hekim gözetiminde yapılmalıdır.

Op. Dr. Kutlugül Yüksel
Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı