Felç hastalarında yeni umut: TMS tedavisi

Felç Hastalarında Yeni Bir Dönem: TMS Tedavisi Nedir?

TMS (Transkraniyal Manyetik Stimulasyon), beynin belirli bölgelerinin kafatası dışından manyetik alan aracılığıyla uyarılması esasına dayanan yenilikçi bir tedavi yöntemidir. Bu yöntemin temelleri yaklaşık 200 yıl öncesine dayanmakla birlikte, insanlar üzerindeki ilk klinik deneyler yaklaşık 40 yıl önce gerçekleştirilmiştir. Günümüzde felç (inme) rehabilitasyonunda umut verici bir seçenek olarak öne çıkan bu tedavi, özel bir manyetik stimülasyon cihazı ve koil adı verilen elektrotlar yardımıyla uygulanmaktadır.

TMS Tedavisinin Çalışma Mekanizması

Tedavi sırasında kullanılan koiller, uygulama yapılacak beyin bölgesine göre yuvarlak veya sekiz şeklinde (figure-of-eight) tasarlanabilmektedir. Bu uyarıcı koil içinden yüksek akım geçirilirken akımın yönü aniden değiştirilir ve bu sayede koil etrafında güçlü bir manyetik alan oluşturulur. Oluşturulan bu alan, beynin korteks olarak adlandırılan dış tabakasındaki sinir hücrelerini (nöronları) uyararak hücresel düzeyde bir aktivite başlatır.

Felçli Hastalarda TMS Uygulaması ve Etkileri

TMS tedavisi, hem araştırma hem de klinik uygulama açısından en sık beyin felci (hemipleji/inme) vakalarında tercih edilmektedir. Felç, genellikle beyne giden damarların tıkanması veya kanaması sonucu ilgili bölgedeki hücrelerin ölmesiyle meydana gelir. Bu durum hastalarda şu klinik tabloya yol açar:

• Kol ve bacaklarda değişen derecelerde güçsüzlük.
• Zamanla bacakta iyileşme görülse de el ve kolda kalıcı sekel (hareket kaybı).
• Kaslarda spastisite adı verilen aşırı kas gerginliği.
• Sağlam beyin yarısının, hasarlı tarafın aktivitesini baskılaması.

TMS tedavisi, özellikle sağlam beyin yarısının hasarlı bölge üzerindeki baskılayıcı etkisini kırmak için kullanılır. Uygulanan manyetik alanın frekansına göre beyinde uyarıcı veya baskılayıcı etkiler oluşturulabilmektedir.

Tedavi Yöntemleri ve Hareket Kabiliyeti

Klinik çalışmalarda, felçli hastaların sağlam beyin yarısına düşük frekanslı uyarım verilmesinin, hasta tarafı doğrudan uyarmaya göre daha etkili olduğu saptanmıştır. Her iki yöntemin temel amacı, hasarlı beyin yarısındaki nöronların uyarılabilirliğini artırarak istemli hareketlerin ortaya çıkışını kolaylaştırmaktır. Bu sayede hastalar, özellikle el ve kol bölgesinde daha önce yapamadıkları hareketleri gerçekleştirebilme yetisi kazanmaktadır.

TMS Tedavisi Nasıl Uygulanır?

Tedavi süreci tamamen kişiye özel olarak planlanır ve şu aşamalardan oluşur:

1. Motor Eşik Belirlenmesi: Hastanın beynini uyararak elinde hareket oluşturabilen en düşük akım şiddeti tespit edilir.
2. Konumlandırma: Hastanın başı sabitlenir ve uyarıcı koil en doğru açı ile hedeflenen bölgeye yerleştirilir.
3. Uygulama: Genellikle motor eşik değerinin biraz altında, yaklaşık 1200 uyarı verilir.
4. Süre: Bir seans ortalama 20 dakika sürmektedir.

Güvenlik ve Yan Etkiler

TMS tedavisinin yan etkileri yok denecek kadar azdır. Uluslararası güvenlik rehberlerine uygun olarak gerçekleştirilen uygulamalarda, hastaların sadece %5-10'unda hafif düzeyde baş veya boyun ağrısı görülebilir. Tedavi tamamen ağrısızdır ve hasta uygulama sırasında herhangi bir acı hissetmez.

Tedavi Protokolü ve Gelecek Beklentileri

Güncel protokollerde felçli hastalar için genellikle 10 seanslık bir program uygulanmaktadır. Hastanın tedaviye verdiği cevaba göre idame tedavisi ile süreç desteklenebilir. TMS, geleneksel rehabilitasyon yöntemleri ile kombine edildiğinde etkinliği maksimum seviyeye çıkmaktadır.

TMS tedavisi günümüzde sadece felç rehabilitasyonunda değil, aşağıdaki alanlarda da başarıyla kullanılmaktadır:

• Konuşma bozuklukları tedavisi,
• Depresyon,
• Tedaviye dirençli beyin kaynaklı ağrılar.

Tıbbın geleneksel yöntemlerle zorlandığı noktalarda yeni bir umut ışığı olan TMS'nin, yakın gelecekte felç tedavisinde rutin bir standart haline gelmesi beklenmektedir.

Prof. Dr. Cengiz Bahadır