Epilepsi Nedir? Nedenleri Nelerdir?
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Epilepsi Nedir? Tanımı ve Görülme Sıklığı
Epilepsi, beyindeki nöron gruplarından kaynaklanan anormal elektriksel deşarjlar olarak tanımlanmaktadır. Dünya genelinde yaygın bir nörolojik rahatsızlık olan bu durumun farklı seyirleri mevcuttur. İstatistiksel verilere göre, özellikle kısmi kompleks nöbetlerin %12,5 ile %25 arasındaki bir oranı dirençli epilepsi kategorisinde değerlendirilmektedir.
Dirençli Epilepsi Kavramı
Dirençli epilepsi, hastaya uygun seçilen antiepileptik ilaçların; yeterli dozda, uygun sürede ve optimal kan düzeyinde kullanılmasına rağmen nöbetlerin kontrol altına alınamadığı durumları ifade eder. Bu vakalarda tıbbi tedaviye yanıt alınamadığı için cerrahi seçenekler gündeme gelmektedir.
Epilepsi Cerrahisinin Tarihçesi
Epilepsinin cerrahi yöntemlerle tedavisi, tıp tarihinde önemli dönüm noktalarına sahiptir. Bu alandaki öncü girişimler şu şekildedir:
- Sir Viktor Horsley (1886): İlk defa beyin ameliyatıyla epilepsiyi önleme çalışması yapmıştır.
- Forster: Birinci Dünya Savaşı sonrası travmatik epilepside skar rezeksiyonu uygulamıştır.
- Falkoner: İlk defa amigdala hipokampektomi işlemini gerçekleştirmiştir.
- Van Wagenen: İlk komissurotomi ameliyatını yapmıştır.
- Bogen: İlk kallozotomi ameliyatını uygulayan isimdir.
Epilepsinin Nedenleri Nelerdir?
Epilepsinin nedenleri bilinmeyen (muhtemelen genetik) ve bilinen faktörler olmak üzere iki ana grupta incelenir. Bilinen nedenler arasında şunlar yer almaktadır:
- Genetik ve kromozomal anormallikler,
- Perinatal hasarlar ve kafa travmaları,
- Beyin enfeksiyonları ve tümörler,
- Damar hastalıkları ve dejeneratif beyin hastalıkları,
- Metabolik ve hormonal bozukluklar,
- Bazı ilaçlar, alkol çekilmesi ve diğer durumlar (porphyria, eklmpsia vb.).
Hangi Hastalara Epilepsi Cerrahisi Uygulanır?
Cerrahi müdahale için öncelikli şart, hastanın ilaca dirençli epilepsi tanısına sahip olmasıdır. Yüksek dozda ilaç kullanımına rağmen nöbetlerin devam etmesi, ilaçların kabul edilemez yan etkiler göstermesi ve hastanın yaşam kalitesinin bozulması temel kriterlerdir.
Kişinin mesleğini icra edememesi, araç kullanamaması ve sosyal yaşamının engellenmesi durumunda cerrahi tetkikler başlatılır. Beyinde doğuştan veya sonradan oluşan bir lezyon varsa, cerrahi başarı oranı daha yüksektir ve karar daha erken verilebilir. Genel kural olarak hastaların en az 1-2 yıl düzenli ilaç kullanmış olması beklenir; ancak nöbetler çok sık ve yaşamı engelleyiciyse, bu süre 1 yıla kadar indirilebilir.
Cerrahi Başarıyı Zorlaştıran Durumlar
Bazı faktörler epilepsi cerrahisinin uygulanmasını zorlaştırabilir veya başarı şansını düşürebilir:
- Hastanın ilerleyici bir hastalığının bulunması.
- Ciddi sistemik tıbbi hastalıkların varlığı.
- Zekâ düzeyinin düşük (IQ < 70) olması (Genellikle yaygın veya çoklu odak nedeniyle).
- WADA testinde karşı taraf temporal lobda hafıza fonksiyon bozukluğu saptanması (Ağır demans riski).
- Hasta ile kooperasyon kurulamaması.
- Nöbetlerden bağımsız aktif ve kronik psikoz varlığı.
Epilepsi Cerrahisi Teşhis Yöntemleri ve Evreleri
İnceleme süreci, her hasta için en uygun yöntemi belirlemek amacıyla dört ana evreden oluşur:
- Evre I: Noninvaziv testler ve saçlı deri üzerinden video/EEG monitorizasyonu.
- Evre II: Bilateral karotis anjiyografisi ve WADA testi (Sodyum amobarbital testi).
- Evre III: İnvazif intrakranyal elektrotlarla video/EEG monitorizasyonu.
- Evre IV: Cerrahi tedavi uygulaması.
Görüntüleme ve Değerlendirme Teknikleri
| Yöntem | Kullanım Amacı ve Özellikleri |
|---|---|
| MRG (Emar) | Mezial temporal sklerozun saptanmasında temel yöntemdir. |
| PET | Temporal lobda %70, frontal lobda %60 oranında hipometabolizma alanlarını gösterir. |
| SPECT | İktal SPECT, özellikle temporal lob dışı odakların tanımlanmasında yararlıdır. |
| Nöropsikolojik Testler | Konuşma, bellek ve entelektüel fonksiyonları değerlendirerek odağı lokalize eder. |
Video/EEG monitorizasyonu, Evre I'in en kritik parçasıdır. Nöbet tipini ve yerleşimini belirlemek için en az 3 nöbet kaydedilene kadar devam edilir. Gerekirse ilaçlar azaltılarak nöbet odağı araştırılır.
Epilepsi Cerrahi Teknikleri
Anterior Temporal Lobektomi (ATL)
En sık uygulanan ve en başarılı sonuçlar alınan yöntemdir. Nöbet kontrolü %70 civarındadır. Hastaların %85'inde nöbetlerde önemli iyileşme sağlanırken, %10-20'sinde ilaçlar tamamen kesilebilir.
Frontal Lobektomi
Temporal lobektomiden sonra ikinci sıklıkta yapılır. Frontal lobun genişliği ve nöbetlerin hızlı yayılımı nedeniyle odak yerleşimi daha güçtür.
Kallozotomi
İlaca dirençli, çoklu veya odağı belirlenemeyen odaklarda; özellikle atonik ve tonik-klonik nöbetlerde etkilidir. Korpus kallosumun kesilmesiyle nöbet sıklığı azaltılır.
Hemisferektomi
Beynin tek yarısından kaynaklanan şiddetli nöbetleri olan çocuklarda uygulanır. Genellikle karşı vücut yarısında felç veya duyu kaybı olan hastalarda tercih edilir.
Multipl Subpial Transeksiyon (MST)
Önemli fonksiyonel alanlarda (konuşma, motor) başlayan nöbetleri kontrol etmek için yatay liflerin kesilmesi işlemidir. Vertikal lifler korunarak nörolojik sekel riski minimize edilir.
Sonuç
Multidisipliner bir ekip tarafından yürütülen süreçler sayesinde, modern inceleme teknikleriyle epileptik odak net olarak tanımlanabilmektedir. Uygun cerrahi tekniklerin uygulanması, dirençli epilepsilerde yüksek başarı oranları sağlamakta; hastaları ilaçların yan etkilerinden koruyarak yaşam kalitesini artırmaktadır.
