DOĞUMSAL BÖBREK GENIŞLEMELERI
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Antenatal Hidronefroz Nedir?
Günümüzde doğum öncesi dönemde anne karnındaki bebeğe uygulanan ultrasonografi tetkiklerinin yaygınlaşması, birçok doğuştan böbrek hastalığının erken evrede saptanmasına olanak tanımaktadır. Gebelik sürecinde tespit edilen tüm anomalilerin yaklaşık %20'sini böbrek anomalileri oluşturur. Bu anomaliler; büyüklük farklılıkları, böbrek dokusu (parankim) bozuklukları, kist varlığı ve antenatal hidronefroz (doğum öncesi böbrek genişlemesi) olmak üzere dört ana grupta incelenir.
Antenatal hidronefroz, bebeğin böbrekleri içerisinde idrarı toplayan keselerin (kaliksler) ve havuzcuğun (pelvis) genişlemesi durumudur. Bu tablo, halk arasında doğumsal böbrek genişlemesi olarak da bilinir.
Görülme Sıklığı ve Risk Faktörleri
Antenatal hidronefroz (ANH), doğum öncesi ultrason taramalarında en sık karşılaşılan anomali türüdür. İstatistiksel verilere göre tüm gebeliklerin %1-5'inde saptanmaktadır. Cinsiyet dağılımına bakıldığında, erkek bebeklerde kız bebeklere oranla 2 kat daha fazla görüldüğü tespit edilmiştir.
Gebelik Sürecinde Takip ve Kritik Ölçümler
Doğum öncesi süreçte bebeklerin böbrek sağlığı özellikle 18. ve 20. haftalar arasında detaylıca değerlendirilmelidir. Herhangi bir sapma gözlemlendiğinde, periyodik takipler 2-4 haftalık aralıklarla tekrarlanır. Gebelik haftasına göre pelvis genişliği (A-P çap) için kritik eşikler şunlardır:
- 20. haftadan önce: 6 mm ve üzeri
- 20-30. haftalar arası: 8 mm ve üzeri
- 30. haftadan sonra: 10 mm ve üzeri
Bu değerlerin üzerindeki genişlemeler klinik olarak önemli kabul edilir ve yakından takip gerektirir.
Antenatal Hidronefroz Nedenleri
Olguların yaklaşık %50'sinde genişleme geçici veya yapısal olup bir hastalık göstergesi değildir. Ancak geri kalan vakalar belirli patolojik nedenlere dayanmaktadır. ANH nedenleri ve görülme oranları şu şekildedir:
| Neden | Görülme Oranı |
|---|---|
| Geçici veya Yapısal Durumlar | %50 - %70 |
| UPJ Darlığı (Böbrek çıkışında darlık) | %10 - %30 |
| Vezikoureteral Reflü (İdrarın mesaneden böbreğe kaçışı) | %10 - %40 |
| Mesane Girişinde Darlık | %5 - %15 |
| Multikistik Displastik Böbrek | %2 - %5 |
| Posterior Üretral Valv (Erkeklerde idrar kanalı darlığı) | %1 - %5 |
| Üreterosel (Mesane içinde keseleşme) | %1 - %3 |
Doğum Sonrası Takip ve Değerlendirme
Doğum sonrası takibin temel amacı; ağır darlığı olan bebekleri erkenden saptayıp böbrek hasarı oluşmadan cerrahi müdahale yapmak, sağlıklı bebekleri ise gereksiz tetkiklerden korumaktır. İlk değerlendirme zamanı, doğum öncesi bulgulara göre belirlenir:
- İlk 24 Saat İçinde Değerlendirme: Her iki böbrekte genişleme varsa veya tek taraflı genişlemeye üreter genişlemesi/mesane bozukluğu eşlik ediyorsa, bebek ilk gün bir Çocuk Nefrolojisi Uzmanı tarafından görülmelidir.
- 3-7. Günler Arasında Değerlendirme: Sadece tek böbrekte genişleme varsa ve üreter/mesane bulgusu yoksa değerlendirme ilk haftanın sonuna doğru yapılabilir.
Tanı Yöntemleri: Sondalı Film ve Sintigrafi
İşeme Sistoüretrografisi (İSÜG - Sondalı Film): Antenatal çapı 15 mm üzerinde olan, evre 3-4 hidronefrozu bulunan veya üreter dilatasyonu olan bebeklerde 4-6. haftalarda uygulanmalıdır. Ayrıca takip sırasında ateşli idrar yolu enfeksiyonu (İYE) geçiren bebeklerde de bu işlem gereklidir.
Diüretikli Sintigrafi (Renografi - DTPA veya MAG 3): Üriner sistemde obstrüksiyon (tıkanma) şüphesi olduğunda başvurulan yöntemdir. Damar yolundan verilen nükleer ilaç sonrası görüntüler alınır. 20. dakikada idrar yaptırıcı ilaç (lasix) verilir. Eğer ilaç desteğine rağmen ilk 30 dakikada böbrekteki idrar atılamıyorsa, kesin darlık tanısı konulur.
Sünnetin Tedavideki Önemi
Antenatal hidronefroz saptanan erkek çocuklarda erken sünnet önerilmektedir. Özellikle Posterior Üretral Valv, Vezikoureteral Reflü veya III-IV. derece hidronefroz vakalarında sünnet, idrar yolu enfeksiyonu gelişim riskini anlamlı düzeyde azaltmaktadır.
