Diyabet Diyetinde Besin Seçimi

Glisemik İndeks (GI) Nedir?

Sağlıklı bir diyet düzenlenirken düşük glisemik indeksli besinler sıklıkla önerilmektedir. Glisemik indeks (GI), 50 gram karbonhidrat içeren bir test yiyeceğinin 2 saat içerisinde oluşturduğu kan glikozu artış alanının, aynı miktarda karbonhidrat içeren referans yiyeceklerin oluşturduğu artış alanına kıyaslanmasıdır. Kısaca bu değer, besinlerin tüketildikten 2 saat sonra gösterdikleri glikoz yanıtlarının, standart kabul edilen ekmeğin yanıtına göre yüzde değerini ifade eder.

Glisemik Yük (GY) ve Hesaplama Yöntemi

Beslenme planlamasında glisemik indeks kadar glisemik yük (GY) kavramı da büyük önem taşır. Glisemik indeks besinin yalnızca glisemik kalitesini gösterirken, glisemik yük hem besinin glisemik kalitesini hem de kantitesini (miktarını) yansıtır. Glisemik yük hesabı şu formül ile gerçekleştirilir:

GY = GI / 100 x Karbonhidrat Miktarı (g) / Porsiyon

Glisemik İndeks ve Glisemik Yük Aralıkları

Besinlerin kan şekeri üzerindeki etkilerini sınıflandırmak için kullanılan referans aralıkları aşağıdaki tabloda belirtilmiştir:

Düşük GI ve GY Diyetlerin Sağlık Üzerindeki Yararları

Düşük glisemik indeksli ve düşük glisemik yüklü beslenme modelleri, vücut metabolizması üzerinde çok sayıda olumlu etkiye sahiptir. Bu diyetlerin sağladığı temel yararlar şunlardır:

• Glisemi kontrolünü önemli ölçüde iyileştirir.
• HbA1c ve furkatozamin düzeylerini azaltır.
• Kan glikozunu dengeli bir seviyeye düşürür.
• İnsülin duyarlılığını artırarak iyileşme sağlar.
• Kardiyovasküler risk faktörlerini minimize eder.
• Tip 2 Diyabet (DM) riskini azaltır.
• Vücut ağırlığı yönetimi üzerine olumlu etkiler gösterir.

Glisemik İndeksi Etkileyen Temel Faktörler

Bir besinin glisemik indeks değeri sabit değildir; birçok biyokimyasal ve fiziksel faktörden etkilenir. Bu faktörler besinlerin sindirilme ve emilme hızını doğrudan değiştirir.

Nişastanın Yapısındaki Farklılıklar

Nişasta molekülü amiloz ve amilopektin içerir. Dallı bir yapıda olan amilopektinin molekül ağırlığı amilozdan daha büyüktür. Bu yapısal farklar sindirim hızını etkileyerek patates, ekmek, pirinç ve mısır gibi nişastalı besinler arasındaki GI farkını ortaya çıkarır.

Diyet Posası ve Besin Öğesi Olmayan Maddeler

Çözünebilen posanın vizkozitesi, karbonhidrat emilimini azaltarak glisemik etkiyi düşürür. Ayrıca besinlerde bulunan enzim inhibitörleri, fitatlar, tanenler, lektin ve saponin gibi maddeler nişasta sindirimini etkileyerek glisemik indeksi aşağı çeker.

Yağ, Protein İçeriği ve Sindirim Hızı

Yağ ve proteinler gastrik boşalmayı yavaşlatarak nişasta emilimini geciktirir. Protein ağının ince bağırsak lümeninde nişasta emilim oranını azalttığı düşünülmektedir. Genel bir kural olarak, yiyeceğin emilim ve sindirim oranı arttıkça glisemik indeks de yükselir.

Yiyeceklerin Hazırlanma ve Tüketilme Biçimi

Besinlere uygulanan işlemler GI değerini doğrudan etkiler. Taneli besinler, sıvı besinlere göre daha düşük GI yanıtı oluşturur. İyi pişmiş nişastalı besinlerin GI değeri az pişmişlere göre daha yüksektir; ancak piştikten sonra bekletilen besinlerin GI değeri düşer. Ayrıca yavaş yemek yemek, sindirim ve emilimi yavaşlatarak glisemik yanıtı düşürebilir.

Çeşitli Besin Gruplarının GI ve GY Değerleri Tablosu

Aşağıdaki tablo, günlük hayatta tüketilen farklı besin gruplarının glisemik indeks ve glisemik yük değerlerini karşılaştırmalı olarak sunmaktadır: