Çocuklarda trakeotomi kapatılması nasıl yapılmalıdır?

Trakeotomi Nedir ve Neden Uygulanır?

Trakeotomi, boyun bölgesinden soluk borusuna (trakea) ve cilde açılan cerrahi bir deliktir. Bu işlem temel olarak hava yolunda darlık bulunan hastaların nefes alabilmesini sağlamak, aspirasyon riski olanlarda akciğer sekresyonlarını temizlemek veya solunum yetmezliği yaşayan hastalara destek tedavisi sunmak amacıyla uygulanır. Tedavi süreci tamamlandığında ve hastanın durumu uygun hale geldiğinde, trakeotominin kapatılarak normal burun solunumuna geçilmesi hedeflenir.

Trakeotomi Kapatılması İçin Gerekli Şartlar

Trakeotomi kapatılması (dekanülasyon), hayati riskleri minimize etmek adına planlı bir şekilde gerçekleştirilmelidir. İşlem öncesinde hastanın bu desteğe olan ihtiyacının tamamen ortadan kalktığından emin olunmalıdır. Dekanülasyon için gereken temel kriterler şunlardır:

• Hava yolu bütünlüğü: Soluk borusunda herhangi bir darlık veya çökme (malazi) bulunmamalıdır.
• Aspirasyon kontrolü: Yemek veya tükürük aspirasyonu sorunu tamamen düzelmiş olmalıdır.
• Solunum desteği: Hastanın dışarıdan oksijen desteğine olan ihtiyacı bitmiş olmalıdır.

Kapatma Öncesi Değerlendirme ve Tetkikler

Kapatma işlemi öncesinde hastanın ses tellerinin fonksiyonu ve soluk borusunun anatomik durumu hakkında detaylı bilgi sahibi olmak kritiktir. Bu amaçla, hasta uyanıkken burundan ince ve yumuşak bir endoskop yardımıyla gırtlak muayenesi yapılmalıdır. Ayrıca, genel anestezi altında tüm soluk borusunun endoskopik olarak incelenmesi şarttır.

Bu tetkikler yapılmadan kanülün çıkartılması, fark edilmeyen bir darlık durumunda hastanın ani solunum sıkıntısı yaşamasına neden olabilir. Bu nedenle trakeotomi kapatılması, acil bir nefes darlığı sorunu oluşturmayacak şekilde titizlikle planlanmalıdır.

Dekanülasyon Süreci ve İyileşme Aşamaları

Endoskopik incelemelerde darlık saptanmayan, ses telleri normal hareket eden ve oksijen ihtiyacı kalmayan hastalar için dekanülasyon süreci başlar. Bu süreçte izlenen adımlar şunlardır:

1. Hastane Gözlemi: Hasta, yatarak tedavi gördüğü serviste 3-5 gün boyunca kanül çekilerek yakından izlenir.
2. Solunum Adaptasyonu: Kanül çıktıktan sonra boyundaki delik birkaç gün içinde küçülür ve nefes alışverişi boyundan buruna kaymaya başlar.
3. Kontrollü Kapama: Bu süreçte delik, gazlı bez ve bantlar yardımıyla kapatılarak hastanın tam kapalı durumdaki nefes kapasitesi kontrol edilir.
4. Taburculuk ve Kapanma: İzlemde sorun yaşamayan hasta eve gönderilir; delik yaklaşık bir ay içinde kendi kendine kapanır.

Eğer delik tam kapanmazsa, genel anestezi altında soluk borusu tekrar kontrol edilerek deliğin kenarları tazelenir ve tam kapanma sağlanır. Ciltte kalan izler ise bir iki yıl sonra estetik cerrahi yöntemlerle düzeltilebilir.

Cerrahi Kapatma ve Kademeli Kapatma Yöntemleri

Trakeotomi deliği cerrahi dikişle de kapatılabilmektedir; ancak bu yöntem bazı riskler barındırır. Cerrahi kapama sonrası, özellikle ağlayan veya bağıran çocuklarda cilt altına hava kaçması sonucu soluk borusuna baskı yapan şişlikler oluşabilir. Ayrıca, sekresyonlarını temizleyemeyen hastalarda ani nefes darlığı gelişme riski mevcuttur.

Kademeli kanül çıkartılması yönteminde ise hasta süreci tolere edemezse, delik henüz tam kapanmadığı için kanül kolaylıkla tekrar takılabilir. İlk denemede başarısız olan hastalarda nedenler tespit edilip çözüldükten sonra, 3 ile 6 ay arasında yeniden dekanülasyon denenebilir.