Çocuklarda osteoporoz

Çocukluk ve Adölesan Döneminde Osteoporoz Riski

Osteoporoz, kemik dokusundaki mineral yoğunluğunun azalması olarak tanımlanan ve çocukluk ile adölesan (ergenlik) yaş grubunun en kritik sağlık sorunlarından biridir. Genellikle ileri yaş hastalığı olarak bilinse de, yetişkinlikteki kemik sağlığı büyük oranda çocukluk döneminde kazanılan kemik kütlesine bağlıdır. Bu nedenle, erken yaşlarda kemik mineralizasyonunu etkileyen faktörlerin bilinmesi hayati önem taşır.

Osteoporoz ve Osteopeni Tanımları

Tıbbi literatürde osteoporoz, kemiğin belirli bir bölgesindeki kemik mineral yoğunluğunun (KMY) standart sapmanın -2.5 altında olması durumudur. Çocuklarda bu değerlendirme yapılırken yaş ve cinsiyet kriterleri baz alınarak hazırlanan z-skoru kullanılır. Osteopeni ise kemik mineral yoğunluğunun daha hafif düzeyde bozulmasını ifade eder; bu durumda z-skoru -1.1 ile -2.4 standart sapma aralığındadır.

Kemik Sağlığını Tehdit Eden Modern Yaşam Faktörleri

Kemik kütlesinin büyük bir kısmı çocukluk ve özellikle adölesan döneminde inşa edilir. Ancak günümüzdeki bazı alışkanlıklar bu süreci olumsuz etkilemektedir:

• Beslenme Hataları: Yüksek karbonhidratlı içecekler ve meyve suları, günlük ihtiyaç duyulan 1300 mg kalsiyumun emilimini %55-70 oranında azaltmaktadır.
• Zararlı İçecekler: Aşırı kola tüketimi ve yüksek fosfat içerikli gıdalar, kemik mineralizasyonunu bozarak özellikle kız çocuklarında osteoporoz riskini artırır.
• Sedanter Yaşam: Televizyon, bilgisayar ve video oyunları karşısında geçirilen hareketsiz saatler, obeziteye yol açtığı gibi kemiklerin osteopenik veya osteoporotik hale gelmesine neden olur.

Yaş Gruplarına Göre Günlük Kalsiyum İhtiyacı

Optimal bir kemik gelişimi için beslenme yoluyla alınması gereken günlük kalsiyum miktarları şu şekildedir:

Kalsiyumun yanı sıra, günlük 400 ünite D-vitamini ve yeterli güneş ışığı alımı kemik matrisi sentezi için vazgeçilmezdir. Ayrıca Vitamin-C, Vitamin-K ve yeterli protein alımı da ihmal edilmemelidir.

Besinlerdeki Kalsiyum Değerleri

Günlük kalsiyum ihtiyacını karşılamak için şu örnekler referans alınabilir:

• 1 su bardağı süt veya yoğurt: 270 – 300 mg kalsiyum
• 1,5 kibrit kutusu kaşar peyniri: 270 – 300 mg kalsiyum
• 5 kibrit kutusu beyaz peynir: 270 – 300 mg kalsiyum

Çocuklarda Osteoporozun Nedenleri

Osteoporoz patogenezinde genetik yatkınlığın yanı sıra hormonlar, çevresel faktörler ve yaşam tarzı belirleyici rol oynar. Nedenler iki ana başlıkta incelenir:

1. Primer Nedenler

• Osteogenesis imperfekta (Cam kemik hastalığı)
• İdyopatik osteoporoz

2. Sekonder Nedenler

• Endokrin Nedenler: Hipogonadizm, hipertiroidizm, Cushing hastalığı, hiperkalsiüri, hiperparatiroidi, D-vitamini eksikliği ve büyüme hormonu eksikliği.
• Hematolojik Nedenler: Multipl myeloma, lösemi, lenfoma, hemolitik anemi ve polistemi.
• Bağ Dokusu Hastalıkları: Ehler-Danlos, Marfan sendromu, homosistinüri ve romatoid artrit.
• Gastrointestinal Sistem Hastalıkları: Malabsorbsiyon (emilim bozukluğu), anoreksi, hepatobilier hastalıklar ve akalazya.
• İlaç Kullanımı: Kortizon, heparin, antikonvülsanlar, MTX, siklosporin ve LT4 kullanımı.
• İmmobilizasyon: Uzun süreli hareketsizlik durumu.

Osteoporozdan Korunma Yolları

Çocukluk döneminden itibaren sağlıklı bir iskelet yapısı oluşturmak için şu önlemler alınmalıdır:

1. Tüm yaş gruplarında yeterli kalsiyum ve D-vitamini alımı desteklenmelidir.
2. Süt ve süt ürünleri yerine kolalı içeceklerin tüketilmesine izin verilmemelidir.
3. Fiziki aktivite ve egzersiz bir yaşam biçimi haline getirilmelidir.
4. Ergenlik gecikmesi durumunda, yapısal olsa dahi tıbbi müdahale ile ergenlik indüklenmelidir.
5. Sigara, alkol ve aşırı kahve tüketiminden tüm yaşam boyunca uzak durulmalıdır.
6. Ekran başında (TV, bilgisayar) geçirilen süreler kısıtlanarak aktif yaşam teşvik edilmelidir.