Çocuklarda Kolesterol Yüksekliği (Lipid Bozuklukları)

Çocuklarda Kolesterol ve Lipid Bozuklukları

Kolesterol, vücudun temel fonksiyonlarını yerine getirebilmesi için ihtiyaç duyduğu ve doğal olarak üretilen bir yağ türüdür. Tıbbi literatürde temel olarak iki türe ayrılır: "İyi kolesterol" olarak bilinen HDL-Kolesterol ve halk arasında "kötü kolesterol" olarak adlandırılan LDL-Kolesterol. Kolesterol yüksekliği genellikle yetişkinlere özgü bir sorun gibi algılansa da, çocuklarda da sıkça görülebilen ve erken müdahale edilmediğinde ciddi tehlikeler barındıran bir sağlık sorunudur.

Çocukluk Çağında Kolesterol Yüksekliğinin Nedenleri ve Belirtileri

Çocukluk döneminde görülen yüksek kolesterol düzeylerinin en yaygın ve temel nedeni obezitedir. Kilo fazlalığı olan çocuklarda genellikle trigliserit düzeyleri yüksek seyrederken, koruyucu olan HDL-Kolesterol düzeyleri ise düşük bulunmaktadır. Bu durumun en riskli yönü, çocuklarda genellikle belirgin bir şikayete yol açmaması ve bu nedenle tanının geç konulmasıdır.

Bazı vakalarda nadiren de olsa hipertansiyon (yüksek tansiyon) ve yorgunluk gibi bulgular saptanabilmektedir. Belirtilerin gizli seyretmesi, düzenli kontrollerin önemini artırmaktadır. Bu nedenle, çocukların 10 yaşından itibaren periyodik olarak kan kolesterol düzeylerinin ölçülmesi, erken teşhis açısından kritik bir adımdır.

Damar Sertliği (Ateroskleroz) ve Uzun Vadeli Riskler

Çocuklarda lipid bozukluklarının saptanması ve başarıyla tedavi edilmesi, ileride oluşabilecek kalp ve damar hastalıklarını önlemek adına hayati önem taşır. Tedavi edilmeyen yüksek kolesterol, zamanla arterlerin iç duvarlarında yağ birikmesine ve damarların daralmasına, yani ateroskleroz (damar kireçlenmesi) tablosuna neden olur. Yapılan bilimsel çalışmalar, 2-15 yaş arasındaki çocukların %50’sinde damar kireçlenmesine ait değişikliklerin başladığını göstermektedir.

Çocuklarda Kolesterol Değerleri ve Sınırları

Çocuklarda kolesterol seviyelerinin değerlendirilmesinde kullanılan referans değerler aşağıda tablolaştırılmıştır:

Kolesterol Tedavisinde Yaşam Tarzı ve Beslenme Önerileri

Kolesterol yüksekliğinin tedavisinde en etkili yöntem yaşam tarzının düzenlenmesidir. Çoğu çocukta sağlıklı beslenme alışkanlıklarının kazanılması ve fiziksel aktivitenin artırılması tedavi için yeterli olmaktadır. Kalp krizi ve felç riskini azaltmak adına LDL kolesterolü düşürmek için şu adımlar atılmalıdır:

Sağlıklı Beslenme Disiplini

• Günlük kolesterol alımı 300 mg’ın altında tutulmalıdır.
• Hayvansal yağlar, fast-food ürünleri, kruvasan ve kızartmalardan uzak durulmalıdır.
• Kırmızı et tüketimi azaltılmalı; yerine deri içermeyen hindi, tavuk veya balık tercih edilmelidir.
• Pişirme yöntemi olarak kızartma yerine ızgara veya haşlama kullanılmalıdır.
• Sosis, salam ve sucuk gibi doymuş yağ oranı yüksek işlenmiş gıdalar tüketilmemelidir.
• Az yağlı süt ve yoğurt tercih edilerek protein ihtiyacı için baklagiller (fasulye, nohut, mercimek) ihmal edilmemelidir.

Kaçınılması Gereken Trans Yağlar ve Şekerler

• Margarin, patlamış mısır, dondurma, paketli atıştırmalıklar ve kahve kreması gibi trans yağ içeren gıdalardan uzak durulmalıdır.
• Şekerli içecek ve tuz tüketimi minimuma indirilmelidir.
• Lifli gıda tüketimi artırılmalı; tam tahıllı ekmek, arpa, çavdar, yulaf, brokoli, karnabahar ve narenciye gibi besinler diyete eklenmelidir.

Fiziksel Aktivite ve Alışkanlık Yönetimi

• Haftanın 2-5 günü, 20 ile 60 dakika arasında düzenli egzersiz yapılmalıdır.
• Televizyon, tablet ve telefon gibi ekran kullanımı günde 2 saat ile sınırlandırılmalıdır.
• Sağlıklı kilonun korunması ve obezite ile mücadele, kolesterol yönetiminin temel taşıdır.