ÇOCUKLARDA DİKKAT EKSİKLİĞİ VE HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU (DEHB) İLE YEME ALIŞKANLIKLARI İLİŞKİSİ
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) Nedir?
DSM-5 tanı ölçütleri el kitabına göre Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB); bireyin günlük işlevlerini ve gelişimini olumsuz yönde etkileyen, süreklilik arz eden bir bozukluktur. Bu durum temel olarak dikkat verememe, hiperaktivite ve dürtüsellik olmak üzere üç ana karakterize özellik ile kendini gösterir. DEHB, nörolojik temelli bir rahatsızlık olup çocukluk döneminden itibaren akademik ve sosyal hayatı doğrudan etkilemektedir.
DEHB’nin Temel Karakteristik Özellikleri
DEHB tanısı alan bireylerde gözlemlenen temel belirtiler şu şekilde detaylandırılabilir:
- Dikkat Verememe: Davranışsal olarak belirli bir işe odaklanamamak ve görevlerde süreklilik sağlamakta güçlük çekmekle tanımlanır.
- Hiperaktivite: Olağandan fazla ve duruma uygun olmayan motor aktivite, çeşitli tik davranışları ve aşırı konuşkanlık durumudur.
- Dürtüsellik: Ödül odaklı, arzu edilene bir an önce ulaşma isteğiyle yapılan ve başkalarına zarar verebilecek düşüncesiz davranışları kapsar.
DEHB ile Karıştırılan Eştanı Durumları: OSB ve KGB
Çocuklarda görülen pek çok davranım bozukluğu DEHB ile eştanı alabilmektedir. Bu süreçte doğru teşhis koymak, belirtilerin kaynağını anlamak açısından kritiktir. Özellikle Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) ve Karşı Gelme Bozukluğu (KGB), DEHB ile benzer semptomlar gösterse de kökenleri farklıdır.
Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB); dikkat verememe, sosyal işlevsizlik ve dürtü kontrolü sorunları nedeniyle DEHB ile benzerlik gösterir. Ancak OSB’li bireyler bu belirtileri dış koşullara uyum sağlamakta yaşadıkları güçlükler nedeniyle sergilerken, DEHB’li bireylerde bu durum doğrudan dürtüsellik kaynaklıdır.
Karşı Gelme Bozukluğu (KGB) ise kurallara ve otoriteye karşı düşmanca bir tutum sergileme durumudur. KGB tanısı alan bireylerdeki bilinçli karşı gelme hali, DEHB’li çocukların kendilerine verilen görevleri yerine getirememesi (organizasyonel sorunlar) ile karıştırılmamalıdır.
Yaşa Göre DEHB Tedavi Yöntemleri
DEHB tedavisinde en belirleyici faktörlerden biri çocuğun yaşıdır. Tedavi planlaması, çocuğun gelişimsel ihtiyaçlarına göre şu şekilde kategorize edilir:
- Okul Öncesi Dönem: Bu yaş grubundaki çocuklarda öncelikle ebeveyn ve öğretmen iş birliğine dayalı davranışsal terapi yöntemleri önerilir.
- Okul Çağı: Bu dönemde genellikle ilaç kullanımı daha çok tercih edilen bir yöntemdir.
- İlaç Etkisi: Nörolojik bir rahatsızlık olması sebebiyle, uyarıcı ilaçlar DEHB belirtilerini azaltmada oldukça etkilidir. Ancak yan etkiler ve diğer çekinceler nedeniyle ebeveynler bazen ilaç kullanımına karşı mesafeli durabilmektedir.
Beslenme Alışkanlıkları ve Alternatif Tedavi Yöntemleri
İlaç tedavisine alternatif arayan ebeveynler için beslenme düzenlemeleri önemli bir seçenek haline gelmiştir. Millichap ve Yee (2012) tarafından yapılan araştırmalar, DEHB ile yeme alışkanlıkları arasındaki ilişkiyi incelemiştir. Araştırmada, belirli maddelerin kısıtlandığı veya eklendiği diyetlerin semptomlar üzerindeki etkisi analiz edilmiştir.
| Beslenme Yöntemi | İçerik ve Uygulama |
|---|---|
| Kısıtlayıcı Diyetler | Katkı maddesi, salisilat, ketojenik maddeler ve şeker kısıtlaması. |
| Destekleyici Diyetler | OMEGA 3 ve 6 takviyeleri, demir ve çinko desteği. |
Araştırma Sonuçları ve Öneriler
Literatür taramaları ve yapılan çalışmalar sonucunda beslenmenin DEHB üzerindeki etkilerine dair şu bulgulara ulaşılmıştır:
- OMEGA Takviyesi: Üç aylık süreçte OMEGA 3 ve 6 takviyesi alan çocukların belirtilerinde anlamlı bir gelişme gözlemlenmiştir.
- Şeker Tüketimi: Şekerin doğrudan agresyona yol açmadığı, ancak var olan agresyon süresini uzattığı tespit edilmiştir.
- Mineral Eksikliği: Demir ve çinko eksikliği ile DEHB belirtileri arasında doğrudan bir ilişki saptanmıştır.
Sonuç olarak, katkı maddesi içermeyen karmaşık diyetler yerine, uygulanması daha kolay ve maliyeti düşük olan destekleyici beslenme biçimleri (OMEGA takviyeleri vb.) ebeveynler için daha uygun bir seçenek olarak değerlendirilmektedir.
KAYNAKÇA
- American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (DSM-5). American Psychiatric Pub.
- Attention-Deficit, S. O. (2011). ADHD: clinical practice guideline for the diagnosis, evaluation, and treatment of attention-deficit/hyperactivity disorder in children and adolescents. Pediatrics, peds-2011.
- Millichap, J. G., & Yee, M. M. (2012). The diet factor in attention-deficit/hyperactivity disorder. Pediatrics, 129(2), 330-337.
