Çekingen kişilik bozukluğu
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Çekingen Kişilik Bozukluğu Nedir?
Çekingen kişilik bozukluğu, bireyin toplum içinde kendisini gösterememesi, düşük benlik saygısı ve sosyal ilişkilerde belirgin bir yetersizlik hissetmesi ile karakterize olan bir durumdur. Bu bireylerde, başkaları tarafından kabul edilmeyeceği, beğenilmeyeceği veya eleştirileceği yönündeki düşünceler oldukça yoğundur. Kişi sürekli olarak kendi kendisini eleştirir, kendini beğenmez ve zihinsel enerjisini sürekli kendi eksikliklerine odaklar.
Sosyal ilişkilerden kaçınma, grup toplantılarına katılmama ve sözel iletişime girmeme bu bozukluğun en tipik davranış biçimleri arasındadır. Onay alma ve kabul görme ihtiyacı bu kişiler için hayati önem taşır. Başkalarıyla iletişim kurma isteği duysalar da gerekli iletişim becerilerine sahip olmadıklarını düşündükleri için harekete geçme cesareti gösteremezler.
Çekingen Kişilik Bozukluğunun Nedenleri
Bu bozukluğun ortaya çıkış nedenleri üzerine yapılan araştırmalarda henüz kesin bir neden tespit edilememiştir. Ancak gelişim sürecindeki bazı faktörlerin etkili olduğu düşünülmektedir:
- Anne ve babanın yanlış yetiştirme biçimleri,
- Büyüme döneminde sürekli eleştirilme ve reddedilme tutumuna maruz kalma,
- Aşırı koruyucu ve kollayıcı ebeveyn tutumları.
Cinsiyet dağılımı ve ailesel yatkınlık konularında güncel bilimsel veriler henüz net bir tablo sunmamaktadır.
Belirtiler ve Kişilik Özellikleri
Çekingen kişilik bozukluğuna sahip bireyler kendilerini genellikle yalnız, mutsuz ve çaresiz hissederler. Çevresindeki insanları kendisinden daha başarılı, güzel, yakışıklı veya girişken olarak görme eğilimindedirler. Kendi olumlu yönlerini görmezden gelerek, başkalarının en küçük hatalarını fark edip kendileriyle dalga geçeceğinden endişe ederler.
Sosyal etkileşim anlarında yaşadıkları yoğun kaygı fiziksel belirtilere yol açabilir:
| Fiziksel Belirtiler | Duygusal ve Sosyal Belirtiler |
|---|---|
| Ellerde titreme | Yoğun heyecan ve kaygı |
| Yüz kızarması | Kendine güven eksikliği |
| Çarpıntı hissi | Yalnızlığı veya tek bir arkadaşı tercih etme |
Bu tabloya sıklıkla sosyal fobi ve depresyon eşlik edebilmektedir.
DSM-IV Tanı Kriterleri
DSM-IV standartlarına göre; genç erişkinlik döneminde başlayan, toplumsal ketlenmenin ve yetersizlik duygularının ön planda olduğu bu bozukluk için aşağıdaki kriterlerin en az dördünün varlığı gereklidir:
- Eleştirilme veya dışlanma korkusuyla yoğun kişiler arası ilişki gerektiren mesleki etkinliklerden kaçınma.
- Sevildiğinden emin olmadıkça insanlarla ilişkiye girmekten kaçınma.
- Mahcup düşme veya alay konusu olma korkusuyla yakın ilişkilerde tutukluk gösterme.
- Toplumsal durumlarda eleştirilme veya dışlanma konusuna aşırı kafa yorma.
- Yetersizlik duyguları nedeniyle yeni sosyal ortamlarda gerginlik hissetme.
- Kendini toplumsal olarak beceriksiz, albenisi olmayan veya başkalarından aşağı görme.
- Mahcup düşme ihtimali nedeniyle yeni etkinliklere katılma konusunda isteksizlik.
Tedavi Yöntemleri ve Terapi Süreci
Çekingen kişilik bozukluğu olan bireyler yardıma ihtiyaç duysalar da bir uzmana başvurmakta güçlük çekebilirler. Yüksek endişe seviyeleri, terapi sürecini zorlaştırabilir ve en ufak bir olumsuzlukta geri çekilme tetiklenebilir. Ancak terapist ve danışan arasında güvene dayalı pozitif bir ilişki kurulduğunda başarı şansı artar.
Tedavi sürecinde genellikle şu yöntemler izlenir:
- Sosyal becerilerin geliştirilmesi üzerine çalışmalar,
- Bilişsel davranışçı terapi yöntemleri,
- Sosyal fobi düzeyindeki vakalar için destekleyici ilaç tedavileri.
Psikolog Eda Gökduman
