Bölüm 1 - Drama Üçgeni

Drama Üçgeni: Çatışmaların Psikolojik Altyapısı

İnsan doğası gereği uyum arayan ve çatışmalardan kaçınma eğilimi gösteren bir varlıktır. Ancak sosyal yaşamın bir gerçeği olarak, insanın olduğu her yerde çatışma kaçınılmaz bir şekilde gelişir. Bu çatışma süreçlerindeki genel davranış biçimlerimizi tanımlayan en temel modellerden biri Drama Üçgeni olarak adlandırılmaktadır.

Steven Karpman tarafından 1960’larda geliştirilen bu model; kişinin stresli, duygusal veya çatışmalı durumlarda üstlendiği rolleri tanımlar. Bu roller sabit değildir; bireyler süreç içerisinde roller arasında geçiş yapabilirler. Karpman’ın modeline göre drama üçgeni; kurban, kurtarıcı ve yargılayıcı olmak üzere üç temel rolden oluşur.

Drama Üçgenindeki Temel Roller ve Özellikleri

Drama üçgenindeki her rolün kendine has bir duruşu ve psikolojik arka planı bulunmaktadır. Bu rollerin işleyişini şu şekilde kategorize etmek mümkündür:

1. Kurban Rolü: "Zavallı Ben"

Kurban rolünü üstlenen bireyin temel duruşu "Zavallı Ben" şeklindedir. Bu kişiler kendilerini mağdur, ezilmiş, çaresiz ve güçsüz hissederler. Karar verme ve sorun çözme becerileri zayıftır; genellikle içgörü oluşturmakta zorlanırlar.

• Kendisini mağdur edecek bir Yargılayıcı arar.
• Olumsuz duygularını devam ettirecek bir Kurtarıcı bulma eğilimindedir.
• Sorumluluk almaktan kaçınarak, hataları sürekli başkalarına yükler.
• Bu rol sayesinde ihtiyaç duyduğu ilgiyi elde eder ve eylemlerinin sonuçlarını üstlenmekten kurtulur.

2. Kurtarıcı Rolü: "Yardım Etmeme İzin Verin"

Kurtarıcı rolündeki bireyler, yardım etmedikleri takdirde kendilerini kötü hissederler. Ancak bu yardımsever tutumun kurbanı bağımlı kılmak gibi bir yan etkisi vardır. Kurtarıcı, kurbanın başarısız olmasına veya seçimlerinin sonuçlarını yaşamasına izin vermez.

• Kendi sorunlarından kaçmak için odağını başkalarının sıkıntılarına yönlendirir.
• Yardım ederek ve uzlaştırarak kendisinin ne kadar önemli ve aranılan biri olduğunu kanıtlar.
• Çoğu zaman kendi ihtiyaçlarını ihmal ederek tükenmişlik yaşar.
• Çabaları takdir görmediğinde hızla Kurban rolüne geçiş yapabilir.

3. Yargılayıcı Rolü: "Hepsi Senin Suçun"

Üçgenin en güçlü tarafı gibi görünen Yargılayıcı, kontrolcü ve baskıcı bir tutum sergiler. Eleştirel, öfkeli ve otoriter bir yapıya sahiptir. Kendini diğerlerinden üstün görerek suçlayıcı bir dil kullanır.

• Çevresinde kurban rolü üstlenecek kişiler arar veya birini bu role zorlar.
• İşler istediği gibi gitmediğinde öfkesini dışa vurur.
• Sergilediği öfke aslında derinlerde yatan korku, utanç ve yetersizlik duygularının bir yansımasıdır.
• Bu kişilerin geçmişlerinde sıklıkla kurban rolünde oldukları görülür.

Roller Arasındaki Dinamikler ve Kazanımlar

Drama üçgeninde roller arasındaki geçişler oldukça akışkandır. Kişiler farklı koşullarda bu üç rol arasında gidip gelebilirler. Her rolün kısa vadeli psikolojik kazanımları bulunmaktadır:

Bu döngü, bireylerin farkında olmadan psikolojik ihtiyaçlarını karşıladığı sürece devam eder. Genellikle aile içinde öğrenilen bu roller, farkındalık oluşmadığı müddetçe yetişkinlik dönemindeki ilişkilerde de sürdürülür.

Drama Üçgeninden Kurtulma Yolları

Kendinizi bu kısırdöngüden kurtarmanın ilk ve en önemli adımı durumun farkına varmaktır. Farkındalık oluştuktan sonra aşağıdaki adımlar izlenmelidir:

1. Paternleri Tanımlayın: Çatışmayı tetikleyen geçmişten gelen kalıplarınızı belirleyin.
2. Rolünüzü Analiz Edin: Sıklıkla hangi rolü üstlendiğinize ve çocukluk dönemindeki konumunuza bakın.
3. Aile Dinamiklerini İnceleyin: Diğer aile üyelerinin hangi rolleri devam ettirdiğini gözlemleyin.
4. Kendinizle Yüzleşin: Yetersizliklerinizin farkına varın, nelerin sizi tetiklediğini görün ve kendiniz olmayı seçin.

Dr.phil. R. Meltem KAVCAR SIRMALI 9 Aralık 2020