BÖBREK ÜSTÜ (SÜRRENAL, ADRENAL) BEZİN CERRAHİ HASTALIKLARI

Böbreküstü Bezi Kitleleri ve Hormon Salgılayan Tümörler

Böbreküstü bezi, temel olarak korteks (dış tabaka) ve medulla (iç tabaka) olmak üzere iki ana katmandan oluşmaktadır. Bu hayati organın her iki katmanı da vücut fonksiyonlarını düzenleyen çok sayıda hormon salgılar. Bu tabakalardan köken alan tümörler, salgıladıkları hormonun türüne göre isimlendirilir ve vücutta çeşitli klinik tablolara yol açar.

CONN Sendromu

Korteks tabakasından kaynaklanan bu tümör, aşırı miktarda Aldosteron hormonu salgılanmasına neden olur. CONN sendromu olan hastalarda en belirgin şikayetler arasında halsizlik, bitkinlik, yorgunluk ve kas ağrıları yer alır. Ayrıca bu durum, kontrol altına alınması güç Hipertansiyon vakalarının önemli bir sebebidir.

Cushing Sendromu

Korteks tabakasında gelişen bu tümör türünde Kortizol hormonu salgılanır. Cushing Sendromu hastalarında fiziksel değişimler oldukça tipiktir; kilo gövde bölgesinde toplanırken kol ve bacaklarda incelme görülür. Hastalarda aydede yüzü görünümü, ensede yağ birikmesi (Bufalo hörgücü) ve gövdede mor/lila renkli çatlaklar oluşur. Bu görsel belirtilere ek olarak hipertansiyon, diyabet ve kadınlarda adet düzensizlikleri eşlik eder.

Virilizan Tümörler

Korteks tabakasından köken alan bu tümörler, Testosteron veya öncüsü olan DHEA-sülfat hormonu salgılar. Belirtiler cinsiyete göre farklılık gösterir:

• Kadınlarda: Seste kalınlaşma, kıllanma artışı, adet düzensizliği ve libido azalması gibi hızlı fark edilen belirtilerle doktora başvurulur.
• Erkeklerde: Belirtiler daha sinsi ilerlediği için teşhis gecikebilir; tümör büyüdüğünde bel ağrısı ve karında kitle hissiyle kendini belli eder.
• Önemli Not: Bu tümörlerin %50’si kötü huylu (malign) karakterdedir.

Feminizan Tümörler

Korteks tabakasının bir diğer tümörü olan bu tür, Progesteron veya 17 alfa hidroksiprogesteron salgılar. Erkek hastalarda kadın tipi yağlanma, kıllanmada azalma ve libido kaybı görülür. Kadınlarda ise temel belirti adet düzensizlikleridir. Bu tümör grubunda kötü huylu olma oranı %80 gibi oldukça yüksek bir seviyededir.

Feokromasitoma

Böbreküstü bezinin iç tabakası olan medulla kısmından kaynaklanan bu tümörler; adrenalin, noradrenalin ve dopamin hormonlarını salgılar. Hastalarda çarpıntı, yüzde kızarıklık (flashing) ve 200 mm/hg üzerine çıkabilen şiddetli hipertansiyon atakları gözlemlenir.

Bu vakaların %10’u Çoklu Endokrin Neoplazi Tip 2 (MEN 2) denilen kalıtsal bir durumla ilişkilidir ve beraberinde tiroid veya paratiroid tümörleri görülebilir. Ameliyat öncesinde, güvenli bir cerrahi için endokrinoloji uzmanı denetiminde 2-3 haftalık bir ilaç hazırlık süreci gereklidir.

Rastlantısal Saptanan Böbrek Üstü Bezi Kitleleri

Görüntüleme yöntemlerinin yaygınlaşmasıyla birlikte, başka bir sebeple yapılan tetkiklerde rastlantısal olarak saptanan kitlelerin oranı %5 civarına yükselmiştir. Bir kitle saptandığında, aşağıdaki hormon düzeylerinin tetkik edilmesi kritiktir:

Cerrahi Karar Kriterleri:

1. Hormon Salgılayan Kitleler: Boyutuna bakılmaksızın cerrahi müdahale önerilir.
2. Hormon Salgılamayan Kitleler: 4 cm’den büyük olanlar veya MR incelemesinde kötü huylu şüphesi taşıyanlar ameliyat edilmelidir.
3. Takip: 4 cm’den küçük ve iyi huylu olduğu düşünülen kitleler 6 aylık aralarla izlenir.

Böbreküstü Bezi Tümörlerinde Cerrahi Yöntemler

Günümüzde böbreküstü bezi cerrahisinde temel amaç, tümörü çevre yağlı dokuyla birlikte parçalamadan çıkarmaktır. Bu noktada cerrahın deneyimi hayati önem taşır.

• Laparoskopik Adrenalektomi: Karın bölgesinden açılan küçük kesilerle (3 adet 1 cm, 1 adet 5 mm) yapılan kapalı ameliyattır. Daha az ağrı, hızlı iyileşme ve iyi kozmetik sonuçlar nedeniyle standart yöntem kabul edilir.
• Tek İnsizyondan Laparoskopik Adrenalektomi: Sadece göbekten yapılan tek bir kesi ile gerçekleştirilir. İyileşme sonrası yara izi neredeyse tamamen belirsizleşir.
• Robotik Adrenalektomi: Cerrahın 3 boyutlu görüntü ve yüksek hareket kabiliyeti ile çalışmasını sağlar. Özellikle zorlu ve hassas girişimlerde büyük avantaj sunar.