BİLİŞSEL DAVRANIŞÇI TERAPİLER (CBT= BDT)
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Bilişsel Davranışçı Terapi: Olaylara Bakış Açısının Önemi
Ünlü düşünür Epiktetos’un da belirttiği gibi, insanlara rahatsızlık veren durum olayların kendisi değil, kişinin bu olaylara yönelik bakış açısıdır. Hayata sadece "salt doğru" ve "salt yanlış" pencerelerinden bakmak; utanç, suçluluk, kaygı, çökkünlük ve düşmanca duyguların temelini oluşturur. Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT), bu katı bakış açılarını esneterek bireyin psikolojik iyi oluşunu hedefleyen profesyonel bir yaklaşımdır.
BDT Uygulanan Kişilik Özellikleri ve Düşünce Hataları
BDT süreci, özellikle belirli kişilik özelliklerine sahip bireylerde etkin sonuçlar vermektedir. Bu özellikler arasında katı olma, otoriterlik, inatçılık ve olayları "asla" veya "daima" gibi keskin ifadelerle değerlendiren mutlakiyetçi yaklaşım yer alır.
Dünya bir ayna gibidir; zihnimizde ne varsa dışarıda onu görür ve yaşarız. Bu noktada belimizi büken, taşıdığımız yükün ağırlığı değil, o yükü nasıl taşıdığımızdır. BDT kapsamında ele alınan temel düşünce hataları şunlardır:
- Dayatma (Meli-malı ifadeleri)
- Korkunç görme (Felaketleştirme)
- İnsanlara genel bir değer biçme
- Engellenme eşiğinin düşüklüğü
Sağlıklı ve Sağlıksız Olumsuz Duygular Arasındaki Farklar
BDT, yaşamı gereğinden fazla ciddiye almanın yanlış olduğunu savunarak bireye sorun çözme becerileri kazandırmayı amaçlar. Bu süreçte duygular, yapıcı ve yıkıcı olarak ikiye ayrılır. Sağlıklı olumsuz duygular kişiyi amacına ulaştırırken, sağlıksız olanlar kişiyi yaşamdan alıkoyar.
| Duygu Türü | İşlevi ve Özelliği |
|---|---|
| Sağlıklı Olumsuz Duygular | Korku hayatta tutar, öfke hak savunmayı sağlar, kaygı motivasyonu artırır. |
| Sağlıksız Olumsuz Duygular | Amaca ulaşmayı engeller, otonom sinir sistemi belirtileri (fiziksel tepkiler) eşlik eder. |
| Uyum Sağlatan Duygular | Güçlü olsalar bile kişiye "acı çektiren" bir rahatsızlık vermezler. |
BDT'de Terapistin Rolü ve Tedavi Süreci
BDT, sorun odaklı ve "şimdi ve burada" ilkesine dayanan bir tedavi yöntemidir. Terapistler kuralcı veya dayatmacı değildir; aksine danışana koşulsuz kabulü öğretirler. Depresyon ve anksiyete bozukluklarında genellikle 4-14 seans süren bu süreçte, otomatik düşünceler ve inançlar üzerinde akılcı düşünme pratikleri yapılır.
Tedavi sürecinde danışanlara şu üç temel soru yöneltilir:
- Kendilerinin kim oldukları?
- Nelerden zevk aldıkları?
- Nelere değer verdikleri?
Yaygın Bilişsel Çarpıtmalar
Kişinin işlevselliğini yavaşlatan veya durduran, gerçek olaylardan köken almayan akılcı olmayan düşünceler şunlardır:
- Ya hep ya hiç tarzı düşünme
- Korkunçlaştırma (Berbat, feci, dehşet gibi ifadeler)
- Olumlu yanını görememe ve seçici algı
- Duygulara göre çıkarım yapma
- Damgalama ve aşırı genelleme
- Zihin okuma ve kişiselleştirme
- Abartma veya azımsama
Çocukluk Şemaları ve Temel İnançlar
Dünya görüşümüzü ve düşünce kalıplarımızı oluşturan temeller çocukluk döneminde atılır. Anne ve babanın eğitimi, örnek davranışları ve yaşanan başarılar ya da örselenmeler sonucunda otomatik düşünce şemaları oluşur. Bu şemalar zamanla bireyin kendisiyle imzaladığı birer "sözleşme" haline gelen şu varsayımlara dönüşür:
- "Kabul görmek için en iyisini yapmalıyım."
- "İnsanlar bana her zaman iyi davranmalı."
- "Dünya bana istediklerimi çabucak vermeli."
Sonuç: Bakış Açısını Değiştirmenin Gücü
BDT, değiştirilemeyecek olayları kabul etmeyi, değiştirilebilecek olanlar için ise harekete geçmeyi öğretir. Sokratik sorgulama yöntemiyle danışan, kendi düşüncelerini analiz etmeyi öğrenir. Unutulmamalıdır ki; hiç başarısızlığa uğramamış olanlar, hiç denememiş olanlardır. Önemli olan "kötü biriyim" demek yerine "yanlışlarım oldu" diyebilmek ve akılcı analitik düşünme yoluyla çözüme odaklanmaktır.
