Aşılama (İnseminasyon)
- Aşılama (IUI), gebelik şansını yaklaşık %15 artıran ve Türkiye'de tüp bebek tedavisine geçmeden önce yasal olarak üç kez uygulanması gereken yardımcı bir üreme yöntemidir.
- Tedavinin uygulanabilmesi için kadının en az bir tüpünün açık olması ve erkeğin sperm değerlerinin belirli bir kalite standartını karşılaması şarttır.
- Yumurta gelişimi ve çatlatma iğnesi sonrası hazırlanan spermlerin rahim içine enjekte edilmesiyle gerçekleştirilen bu işlem, başarısız denemelerden sonra tüp bebek yöntemine yönlendirilmelidir.
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Aşılama (Intra Uterin İnseminasyon) Nedir ve Başarı Oranı Ne Kadardır?
Halk arasında aşılama olarak bilinen Intra Uterin İnseminasyon (IUI) tekniği, yardımcı üreme yöntemleri arasında yer alan ve gebe kalma şansını yaklaşık %15 oranında artıran bir uygulamadır. Bu tedavi üst üste üç kez uygulandığında kümülatif başarı şansı %45’e kadar yükselmektedir. Kendi haline bırakıldığında gebelik şansı %3 olan bir çift için aşılama, bu ihtimali yaklaşık 5 kat artırarak önemli bir avantaj sunar.
Aşılama başarısının tüp bebek tedavisine oranla daha düşük olması nedeniyle bazı ülkelerde maliyet ve hasta psikolojisi gözetilerek tercih edilmeyebilir. Ancak Türkiye'deki yasal düzenlemeler gereği, devlet hastanelerindeki tüp bebek merkezlerinde tüp bebek tedavisine geçilebilmesi için öncelikle 3 kez aşılama tedavisinin başarısız olması şartı aranmaktadır. Özel merkezlerde ise bu süreç kişinin fizyolojik, ekonomik ve psikolojik durumuna göre esnetilebilmektedir.
Aşılama Tedavisi Kimlere Uygulanır?
Aşılama, her beş çiftten birinin tüp bebeğin maddi ve manevi yüküne girmeden çocuk sahibi olmasını sağlayan bir yöntemdir. Bu tedavi yöntemi özellikle şu durumlarda önerilmektedir:
- Evlilik veya korunmasız cinsel ilişki süresi 2-3 yılı geçmeyen çiftler,
- Tüm tetkikleri normal çıkmasına rağmen bir yılı aşkın süredir çocuk sahibi olamayanlar (açıklanamayan kısırlık),
- Rahim ağzında spermlere karşı antikor barındıranlar,
- Erkekte erken boşalma, kadında ise vaginismus gibi cinsel işlev sorunları olanlar,
- Hafif derece (Evre 1) endometriozis tanısı alanlar,
- Polikistik Over Sendromu (PKOS) gibi yumurtlama problemi yaşayanlar.
Aşılama Öncesi Değerlendirme ve Gerekli Tetkikler
Aşılama işlemine karar verilmeden önce, kısırlığın nedenini saptamak amacıyla çiftlerin kapsamlı bir değerlendirmeden geçmesi gerekir. Bu süreçte uygulanan temel testler şunlardır:
| Değerlendirilen Kişi | Uygulanan Tetkik / Muayene |
|---|---|
| Erkek | Semen Analizi (Spermiyogram) |
| Kadın | Jinekolojik Muayene |
| Kadın | Rahim ve Tüplerin Değerlendirilmesi (HSG - Rahim Filmi) |
| Kadın | Yumurtalık Kapasitesi İçin Hormon Testleri |
| Kadın | Gerekli Hallerde Tanısal Laparoskopi veya Histeroskopi |
Önemli Not: Aşılama işleminin yapılabilmesi için kadının en az bir kanalının veya tüpünün açık olması şarttır. Bu nedenle işlem öncesi HSG (Rahim Filmi) çekilmesi zorunludur.
Aşılama İşlemi Nasıl Yapılır? Adım Adım Süreç
Aşılama süreci, kadının adet döneminde yumurtalıklarının ultrasonla incelenmesiyle başlar. Tedavi süreci şu aşamalardan oluşur:
- Yumurta Gelişimi: Uygun dozda hap veya iğne formundaki ilaçlarla yumurtalar uyarılır. Yaklaşık 5 günlük kullanımın ardından yumurta büyümesi ultrasonla takip edilir.
- Çatlatma İğnesi: Yumurtalar yaklaşık 18 mm büyüklüğe ulaştığında çatlatma iğnesi yapılır.
- Sperm Hazırlığı: İğneden 36 saat sonra erkekten alınan sperm örneği laboratuvarda yıkama, hareketlendirme ve yoğunlaştırma işlemlerine tabi tutulur.
- İnseminasyon (Enjeksiyon): Hazırlanan spermler, doktor tarafından ince bir kateter yardımıyla, ultrason eşliğinde doğrudan rahim içine püskürtülür. İşlem ağrısızdır ve jinekolojik masada gerçekleştirilir.
İşlem sonrası hastanın normal hayatına dönmesinde bir sakınca yoktur. Ancak geç yumurtlama ihtimaline karşı işlemden sonraki 2 gün boyunca cinsel ilişki önerilir. Ayrıca rahim içini desteklemek amacıyla progesteron ve folik asit takviyeleri reçete edilir.
Sperm Kalitesi ve Yıkama İşleminin Önemi
Sperm sayı ve hareketliliği çok düşükse aşılamanın başarı şansı azalır. Genel kabul gören görüşe göre, yıkama işlemi sonrası ileri hareketli sperm sayısının ml'de en az 1 milyon olması gerekir. Ayrıca normal morfolojiye (şekil) sahip sperm oranının en az %4-5 olması, spermin yumurta kabuğunu delebilmesi için kritiktir.
Sperm yıkama (hazırlama) işlemi sayesinde:
- Spermler enfeksiyona yol açabilecek bakterilerden arındırılır.
- Rahim kasılmasına neden olabilecek maddeler temizlenir.
- Hareketli spermler küçük bir hacimde toplanarak dölleme kabiliyeti artırılır.
Aşılama Tedavisinde Karşılaşılabilecek Riskler
Aşılama tedavisi sırasında nadiren de olsa bazı komplikasyonlar gelişebilir:
- Çoğul Gebelik: 3'ten fazla yumurta gelişirse tedavi iptal edilebilir, tüp bebeğe dönüştürülebilir veya fazla yumurtalar aspire edilebilir.
- OHSS (Aşırı Uyarılma Sendromu): Yumurtalıkların aşırı büyümesi ve karında sıvı toplanması durumudur; nadiren hastaneye yatış gerektirebilir.
- Enfeksiyon: Hijyen kurallarına uyulmadığı takdirde gelişebilir; bu nedenle işlemin steril koşullarda yapılması şarttır.
Gebelik Testi ve Sonuç
Aşılamadan 2 hafta sonra kanda gebelik testi yapılır. Test sonucu pozitifse, yaklaşık 3 hafta sonra fetüsü ve kalp atışlarını görmek için ultrason kontrolü planlanır. Unutulmamalıdır ki aşılamadan beklenen fayda; yumurtlama sorunu olanlarda %15-20, açıklanamayan kısırlıkta ise %10-15 civarındadır. 2 veya 3 başarısız denemeden sonra mutlaka tüp bebek tedavisine geçilmesi önerilmektedir.
