AIDS, HIV ve Tanı (p24, westernblot)

HIV ve AIDS Nedir? Temel Bilgiler ve Yayılımı

AIDS, HIV virüsünün (İnsan Bağışıklık Yetmezliği Virüsü) neden olduğu, bağışıklık sistemini savunmasız bırakarak ölümle sonuçlanabilen ağır bir hastalık tablosudur. HIV bulaşan bireyler, virüsün yol açtığı ölümcül enfeksiyonlar ve kanser gibi ciddi komplikasyonlar nedeniyle hayatlarını kaybetmektedir. Irk, cinsiyet ve yaş gözetmeksizin bir salgın halinde yayılan bu durum, küresel bir toplum sağlığı sorunudur.

İlk kez 1981 yılında tanımlanan hastalığın etkeni olan HIV, 1983 yılında saptanmıştır. 1980'li yıllarda ABD ve Avrupa'da temel olarak homoseksüel erkekler, damar içi uyuşturucu bağımlıları ve kan kullanmak zorunda olan hemofili hastaları arasında görülmüştür.

AIDS Hakkında Doğru Bilinen Yanlışlar

Geçmişte AIDS'in sadece belirli gruplara özgü bir hastalık olduğu düşünülse de güncel veriler bu algının yanlış olduğunu kanıtlamaktadır. 1992 yılına kadar rapor edilen vakaların %86'sı erkek, %14'ü kadın iken, günümüzde heteroseksüel ilişki ile bulaşma oranları oldukça yükselmiştir.

Afrika'da temel bulaşma yolu heteroseksüel ilişkidir. 2005 yılı verilerine göre dünyadaki enfekte popülasyonun %49'u erkek, %45'i kadın ve %6'sı çocuklardan oluşmaktadır.

HIV Virüsünün Bulaşma Yolları

Seksüel Temas ile Bulaşma

HIV; semen (meni), vajinal sekresyon ve kan yoluyla bulaşır. Riskli eylemler şunlardır:

• Vajinal, anal ve oral seks,
• Cinsel birleşme bölgelerine masaj yapmak veya okşamak,
• Ağzın genital bölgelerle teması,
• Derin ve ıslak öpüşme.

Seksüel Temas Dışında Bulaşma

Cinsel temas dışındaki yollarla da virüsün yayılımı mümkündür:

• Anneden Bebeğe: Hamilelik sürecinde anne karnında veya emzirme yoluyla bulaşabilir.
• Sağlık Personeli: İğne batması kazaları veya enfekte hastalarla temas risk oluşturur (Örn: 1990'da bir diş hekiminin beş hastasını enfekte etmesi).
• Madde Bağımlılığı: Ortak iğne ve enjektör kullanımı yüksek risk taşır.
• Kan ve Organ Nakli: Kan bağışlarında HIV testi zorunludur; virüs taşıyan doku ve organlar nakledilmez.

Virüsün Bulaşmadığı Durumlar: Ortak tuvalet, banyo, havlu, elbise kullanımı; deniz, havuz, sauna ve hamam gibi alanların paylaşımı; el sıkışma, sarılma, öksürme, aksırma ve aynı kaptan yemek yeme ile HIV bulaşmaz.

AIDS'ten Korunma ve Temas Sonrası İlk Müdahale

Hastalıktan korunmak için tek eşlilik, karşılıklı sadakat, dikkatli eş seçimi ve prezervatif kullanımı hayati önem taşır. Eğer enfekte bir materyalle (kan veya cinsel sıvılar) temas ederseniz şu adımları izlemelisiniz:

1. Bulaşma bölgesini en az 30 saniye su ve sabunla yıkayın.
2. Deriyi alkol ile temizleyin.
3. Deriyi zedeleyebilecek fırçalama işlemlerinden kaçının.
4. Yaralanma varsa, doktora başvurmadan önce antiseptik (tentürdiyot vb.) uygulayın.

Tanı ve Test Yöntemleri

HIV enfeksiyonunun teşhisinde kullanılan laboratuvar süreçleri şunlardır:

• Erken Tanı: Virüsün ilk marker'ı olan p24 antijeni test edilir. Antikorlar oluştuğunda bu antijen kaybolur.
• ELISA Testi: İlk aşamada HIV-1 antikorları aranır. Pozitif sonuç alınırsa test tekrarlanır.
• Doğrulama Testleri: ELISA sonuçlarını kesinleştirmek için Western Blot veya immunfloresan yöntemleri kullanılır.

HIV Şüphesinde İzlenmesi Gereken Yol

Şüpheli bir temas sonrası doğrudan test yaptırmak yerine uzman bir doktordan danışmanlık hizmeti alınmalıdır. Hekimler, test öncesi ve sonrası süreçte hastayı bilgilendirir. Çoğu zaman şüphelerin yersiz olduğu görülse de, kontrolsüz ilişkide bulunan bilinçsiz bireylerin hastalığı fark etmeden taşıdığı gözlemlenmektedir.

Dünyada ve Türkiye'de Mevcut Durum

Bilimsel çevreler, AIDS salgınının büyümesinden endişe duymaktadır. Dr. Fauci'nin belirttiği üzere, tedavi edilen her bir kişiye karşılık altı yeni kişi hastalığa yakalanmaktadır. Türkiye de 90'lı yıllardan bu yana riskli ülkeler arasında yer almaktadır.

Aşı Çalışmaları ve Eğitimin Önemi: Henüz piyasada kullanılan bir HIV aşısı bulunmamaktadır. Onlarca aşı deneme aşamasındadır. Bu nedenle, en etkili korunma yöntemi eğitimdir. Uzmanlar, bu eğitimin ilköğretim 5. sınıftan itibaren başlaması gerektiğini vurgulamaktadır.

Toplumsal Bakış Açısı: Araştırmalar, öğrencilerin %70'inin HIV/AIDS'li bireylerin iş ve okul hayatına devam edebileceğini düşündüğünü (doğru yaklaşım), ancak öğretmenlerde bu oranın %37,82'de kaldığını göstermektedir. Bu durum, eğitim süreçlerinde öncelikle hangi eksikliklerin giderilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.

Referanslar

• Akbulut A, ve ark. Öğretmenlerin AIDS ile ilgili bilgi düşünce ve davranışlarının araştırılması. 1994.
• Warren Levinson, Ernest Jawetz. Tıbbi Mikrobiyoloji ve İmmünoloji.
• Karen Rosen. Gender and HIV/AIDS.
• UNAIDS, 2006 Report on the Global AIDS Epidemic.
• Mandell, Douglas and Bennett’s Principles and Practice of Infectious Diseases, 1995.
• Oxford University Press, Dünya Çocuklarının Durumu: AIDS, 1995.
• Peşken Y, Dadak Ş. Yeni Tıp Dergisi, 1994.
• Sevim Savaşer. Public Health Nursing, 2003.