Adrenal (Sürrenal) Kitleler: Tesadüfen Saptanan Adrenal İnsidentalomalar Hakkında Hasta Bilgilendirme

Adrenal (böbreküstü) bezlerinde tesadüfen saptanan kitleler, tıbbi adıyla adrenal insidentaloma, günümüzde gelişen görüntüleme teknikleri sayesinde giderek daha sık karşılaşılan bir durumdur.

1. Adrenal İnsidentaloma Nedir?

Soru: Adrenal insidentaloma nedir, ne anlama gelir?

Yanıt:
Adrenal insidentaloma, böbreklerin hemen üzerinde yer alan adrenal (sürrenal) bezlerde, genellikle başka bir nedenle yapılan (örneğin karın ağrısı, bel ağrısı, böbrek taşı şüphesi gibi) radyolojik incelemeler sırasında tesadüfen saptanan, çapı 1 cm ve üzerinde olan kitlelerdir. Yani, hastada böbreküstü beziyle ilgili herhangi bir şikayet, belirti veya hastalık düşünülmeden yapılan görüntülemelerde rastlantısal olarak ortaya çıkarlar.

Bu kitlelerin büyük çoğunluğu iyi huylu (benign) ve hormon salgılamayan (nonfonksiyonel) adenomlardır. Ancak az bir kısmı hormon salgılayabilir veya kötü huylu (malign) olabilir. Bu nedenle, adrenal insidentaloma saptandığında iki temel soru gündeme gelir:

Kitle iyi huylu mu, kötü huylu mu?

Kitle hormon salgılıyor mu, salgılamıyor mu?

2. Ne Sıklıkta Görülür, Kimlerde Daha Sık Rastlanır?

Soru: Adrenal insidentalomalar ne kadar yaygındır? Kimlerde daha sık görülür?

Yanıt:
Adrenal insidentalomaların görülme sıklığı, yapılan çalışmalara ve kullanılan görüntüleme yöntemlerine göre değişmekle birlikte, genel popülasyonda %1-10 arasında değişir.

Otopsi serilerinde %1-8,7

Radyolojik incelemelerde %1,4-7,3

50 yaş üstü erişkinlerde %3

80 yaş üstünde %10’a kadar çıkabilir.

Sıklık yaşla birlikte artar:

30 yaş altı bireylerde %1’in altında

70 yaş üzerinde %7-10’a kadar yükselir.

Cinsiyet farkı genellikle belirgin değildir, ancak bazı çalışmalarda kadınlarda biraz daha sık rastlandığı bildirilmiştir.
Risk faktörleri arasında ileri yaş, metabolik sendrom, hipertansiyon, diyabet ve obezite sayılabilir. Ayrıca, görüntüleme tekniklerinin yaygınlaşması da saptanma sıklığını artırmaktadır.

3. Hangi Testler Yapılır ve Neden?

Soru: Adrenal insidentaloma saptandığında hangi testler yapılır ve bu testlerin amacı nedir?

Yanıt:
Adrenal insidentaloma saptandığında, iki temel amaçla testler yapılır:

Kitle hormon salgılıyor mu? (Fonksiyonel mi, nonfonksiyonel mi?)

Kitle iyi huylu mu, kötü huylu mu? (Benign mi, malign mi?)

Hormon Testleri

1 mg Deksametazon Baskılama Testi (DST):

Gece yatmadan önce 1 mg deksametazon içilir, ertesi sabah kan kortizol düzeyi ölçülür.

Amaç: Kitleden kortizol salgılanıp salgılanmadığını (Cushing sendromu veya hafif otonom kortizol sekresyonu - MACS) tespit etmektir.

DST sonrası kortizol ≤1,8 μg/dL ise normal, >1,8 μg/dL ise MACS düşünülür.

Plazma Metanefrinler veya İdrar Fraksiyone Metanefrinler:

Amaç: Feokromositoma (adrenalin/noradrenalin salgılayan tümör) olup olmadığını saptamaktır.

Plazma Aldosteron/Renin Oranı:

Amaç: Primer hiperaldosteronizm (aldosteron salgılayan tümör) olup olmadığını değerlendirmektir.

Hipertansiyon ve/veya açıklanamayan potasyum yüksekliği olan hastalarda yapılır.

Seks Steroidleri ve Steroid Ön Hormonları:

Özellikle şüpheli kitlelerde veya androjen/östrojen fazlalığı bulguları varsa ölçülür.

Bilateral Kitlelerde:

17-OH progesteron, sabah kortizol, ACTH gibi ek testler yapılabilir.

Görüntüleme Testleri

Kontrastsız Bilgisayarlı Tomografi (BT):

İlk tercih edilen görüntüleme yöntemidir.

Kitle homojen ve HU (Hounsfield Unit) ≤10 ise büyük olasılıkla benign adenomdur.

Kontrastlı BT (Washout Analizi):

Kitle HU >10 ise veya heterojen ise yapılır.

Mutlak washout oranı >%60 ve rölatif washout oranı >%40 ise benign adenom lehinedir.

Manyetik Rezonans Görüntüleme (MRG):

Özellikle 10-30 HU arası lezyonlarda kullanılır.

Kimyasal shift görüntüleme ile adenomlar ayırt edilebilir.

PET/BT (18F-FDG):

Malignite şüphesi olan olgularda kullanılır.

Biyopsi:

Rutin kullanımda yeri yoktur.

Feokromositoma dışlanmadan kesinlikle yapılmamalıdır.

Not: Tüm bu testlerin amacı, kitlenin hormon salgılayıp salgılamadığını ve iyi/kötü huylu olup olmadığını belirlemektir. Testlerin seçimi hastanın klinik durumuna, kitle özelliklerine ve eşlik eden hastalıklara göre değişebilir.

4. MACS Nedir, Neden Önemlidir?

Soru: MACS nedir? Neden önemlidir?

Yanıt:
MACS (Mild Autonomous Cortisol Secretion), Türkçede Hafif Otonom Kortizol Sekresyonu anlamına gelir. Bu durum, adrenal insidentaloma bulunan bir kişide, belirgin Cushing sendromu bulguları olmaksızın, böbreküstü bezinden gereğinden fazla kortizol salgılanması ile karakterizedir.

Tanı:

1 mg DST sonrası serum kortizol düzeyinin >1,8 μg/dL (50 nmol/L) olması ve klinik olarak Cushing sendromu bulgularının olmaması ile tanı konur.

Neden Önemlidir?
MACS, klasik Cushing sendromu kadar belirgin bulgulara yol açmaz. Ancak, yüksek kortizol düzeyleri zamanla vücutta çeşitli sorunlara neden olabilir:

Hipertansiyon, Diyabet, Obezite, Dislipidemi, Osteoporoz ve kemik kırıkları, Kardiyovasküler hastalık riski artışı, Artmış ölüm riski

MACS’li hastalarda bu hastalıkların görülme sıklığı, nonfonksiyonel (hormon salgılamayan) adenomlara göre %15-40 daha fazladır. Ayrıca, MACS’in aşikâr Cushing sendromuna dönüşme riski çok düşüktür (

Tedavi ve İzlem:
MACS saptanan hastalarda, eşlik eden hastalıklar (hipertansiyon, diyabet, osteoporoz gibi) varsa cerrahi tedavi düşünülebilir. Komorbidite yoksa genellikle izlem tercih edilir. Karar, multidisipliner bir ekip tarafından hastanın yaşı, genel durumu ve tercihi de göz önüne alınarak verilir.

5. Hangi Durumlarda Ameliyat Gerekir?

Soru: Adrenal insidentaloma saptandığında hangi durumlarda ameliyat (adrenalektomi) gerekir?

Yanıt:
Ameliyat kararı, kitlenin hormon salgılayıp salgılamadığına, görüntüleme bulgularına ve hastanın genel durumuna göre verilir.

Cerrahi Endikasyonlar

Hormon Salgılayan (Fonksiyonel) Kitleler:

Aşikar Cushing sendromu (belirgin kortizol fazlalığı)

Feokromositoma (adrenalin/noradrenalin fazlalığı)

Primer hiperaldosteronizm (aldosteron fazlalığı)

MACS: Eğer eşlik eden komorbidite (hipertansiyon, diyabet, osteoporoz vb.) varsa ve hasta tek taraflı kitleye sahipse, cerrahi düşünülebilir.

Malignite (Kötü Huylu Tümör) Şüphesi:

Görüntülemede şüpheli bulgular (heterojen yapı, HU >20, düzensiz sınır, hızlı büyüme, komşu dokulara invazyon, kalsifikasyon, nekroz)

Kitle boyutu ≥4 cm ve heterojen/şüpheli

Kitle boyutu >6 cm: Malignite riski belirgin artar.

Takipte Büyüme Gösteren Kitleler:

6-12 ay arayla yapılan görüntülemede %20’den fazla ve en az 5 mm büyüme saptanırsa cerrahi değerlendirme gerekir.

Genç Hastalar (

Malignite ve hormon fazlalığı riski daha yüksek olduğundan, belirsiz kitlelerde cerrahi daha erken düşünülür.

6. Ameliyat Olmazsam Ne Olur?

Soru: Ameliyat olmazsam ne gibi risklerim olur? Takip yeterli olur mu?

Yanıt:
Ameliyat gerekmeyen, yani nonfonksiyonel (hormon salgılamayan) ve benign (iyi huylu) olduğu düşünülen kitlelerde, genellikle takip yeterlidir ve çoğu zaman ciddi bir risk oluşturmaz.

Benign ve hormon salgılamayan kitlelerde:

Kitlelerin büyük çoğunluğu yıllar içinde sabit kalır veya çok yavaş büyür.

Maligniteye dönüşme riski %0,1’den düşüktür.

Hormon salgılamaya başlama riski de çok düşüktür (5 yıl içinde %3-7).

Takipte nadiren subklinik Cushing (MACS) gelişebilir.

MACS’li hastalarda:

Komorbidite (hipertansiyon, diyabet, osteoporoz) gelişirse cerrahi tekrar gündeme gelebilir.

Komorbidite gelişmezse yıllık izlem yeterlidir.

Takipte büyüme veya yeni hormon salgılama gelişirse:

Cerrahi değerlendirme gerekir.

Özetle:
Ameliyat gerekmeyen hastalarda, düzenli klinik ve radyolojik takip ile olası riskler erken saptanabilir ve tedaviye yön verilebilir. Takip sırasında yeni şikayetler, hızlı büyüme veya hormon fazlalığı gelişirse tekrar değerlendirme yapılır.

Sonuç

Adrenal insidentalomalar, çoğunlukla iyi huylu ve hormon salgılamayan kitlelerdir. Ancak, az da olsa hormon salgılayan veya kötü huylu olabilen kitleler de bulunabilir. Tanı ve tedavi süreci, güncel kılavuzlar ışığında multidisipliner bir ekip tarafından yürütülmelidir. Hastaların düzenli takibi, gereksiz ameliyatlardan kaçınılmasını ve olası risklerin erken saptanmasını sağlar. Herhangi bir şüpheniz veya sorunuz olduğunda mutlaka endokrinoloji uzmanınıza danışınız.

Prof.Dr.Ş.Erol BOLU