Yaz, açık hava, keneler
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Kırım Kongo Kanamalı Ateşi (KKKA) Nedir?
Kırım Kongo Kanamalı Ateşi (KKKA), kene aracılığıyla bulaşan hastalıklar arasında dünya genelinde en geniş coğrafi dağılıma sahip olan enfeksiyondur. Doğada bulunan 800'den fazla kene türünden yaklaşık 30 tanesi hastalık taşıma potansiyeline sahiptir. Ülkemizde ilk kez 2002-2003 yıllarında Kelkit Vadisi çevresinde (Tokat, Samsun, Yozgat, Sivas, Çorum) görülen bu hastalık, ekolojik dengenin bozulması ve kenelerin hayvanlar aracılığıyla taşınması nedeniyle zamanla daha geniş alanlara yayılmıştır.
Kenelerin Yaşam Alanları ve Riskli Bölgeler
Keneler genellikle otlaklar, çalılar, su kenarları, gür otların bulunduğu kırsal alanlar ve orman kuytularında yaşamaktadır. Şehir parklarında veya ev bahçelerinde bu hastalığa dair bir olgu bildirimi henüz bulunmamaktadır. Ayrıca evcil hayvanlarınız üzerindeki kenelerin KKKA ile doğrudan bir ilişkisi saptanmamıştır.
Coğrafi Dağılım ve İklim Etkisi
Hastalık özellikle İç Anadolu’nun kuzeyi, Orta Karadeniz ve Doğu Anadolu’nun kuzeyinde, 1000 metre üzerindeki rakımlarda yoğunlaşmaktadır. Orman içi açıklıklar ve işlenmeyen tarım arazileri keneler için ideal yaşam alanlarıdır.
| Bölge Durumu | İller |
|---|---|
| En Riskli İller | Gümüşhane, Tokat, Bayburt, Yozgat, Erzincan, Erzurum, Çorum, Sivas, Amasya, Tunceli, Bingöl, Çankırı, Giresun, Kırşehir, Artvin, Kastamonu, Kars, Samsun, Ordu, Muş, Kırklareli, Bilecik |
| Vaka Görülmeyen İller | İstanbul, İzmir, Antalya, Balıkesir |
| Düşük Riskli İller | Ankara |
KKKA Nasıl Bulaşır?
KKKA virüsü insanlara temel olarak kene ısırması veya kenenin çıplak elle ezilmesi yoluyla bulaşır. Bunun yanı sıra enfekte olmuş kişi veya hayvanların kan ve vücut sıvılarıyla temas etmek de ciddi bir risk oluşturur. Tarım ve hayvancılıkla uğraşanlar ile deri sanayi çalışanları yüksek risk grubundadır. Şehirde yaşayanlar için ise en büyük risk faktörü piknik, kamp, bisiklet ve tırmanma gibi açık hava aktiviteleridir.
Korunma Yöntemleri ve İlaç Kullanımı
Kişisel korunma, kene temasını önlemede en etkili yöntemdir. Açık havada vakit geçirirken şu önlemlere dikkat edilmelidir:
- Kıyafet Seçimi: Kırsal alanlarda ayak ve bacak bölgesini kapatan kıyafetler tercih edilmelidir. Keneler zıplamaz, yüzeyle temas ederek vücuda tırmanırlar.
- DEET İçerikli Kovucular: Vücuda ve giysilere sürülebilen, içeriğinde DEET (dietiltoluamid) bulunan ilaçlar kullanılmalıdır. %50 üzerindeki DEET içeriği gün boyu koruma sağlarken, düşük oranlılar 4-6 saatte bir tazelenmelidir. (Not: Yüksek DEET içerikli ürünler hamile ve çocuklarda kullanılmamalıdır.)
- Permetrin Kullanımı: Tarım ve hayvancılık çalışanları giysileri için Permetrin içeren ilaçları tercih edebilir.
- Bitkisel Çözümler: Bitkisel seçenekler arasında limon okaliptüsü özlü koruyucular etkilidir.
Kene Teması Sonrası Yapılması Gerekenler
Açık hava etkinliği dönüşünde vücut mutlaka ayna karşısında kontrol edilmelidir. Özellikle koltuk altları, kulak çevresi, kemer bölgesi, diz arkaları, kasıklar ve saçlı deri dikkatle incelenmelidir. Keneler vücutta küçük siyah bir nokta veya ben gibi görünebilir.
- Hızlı Müdahale: Kene ne kadar erken (ilk 6-12 saat içinde) çıkarılırsa risk o kadar azalır.
- Doğru Çıkarma Tekniği: Kene ezilmeden, bir pens yardımıyla sağa sola oynatılarak çivi gibi dik bir şekilde çıkarılmalıdır.
- Temastan Kaçınma: Pens yoksa bir peçete kullanılarak çıplak elle temas etmeden çıkarılmalıdır.
- Kimyasallardan Kaçınma: Kenenin üzerine asla alkol, sabun veya benzeri kimyasallar dökülmemelidir.
Belirtiler ve Hastalık Süreci
Kuluçka süresi kene ısırmasından sonra genellikle 1-3 gün (en fazla 9 gün) sürer. Hastalık belirtileri ani başlar ve süreç şu aşamalardan geçer:
- İlk Dönem (Yaklaşık 3 Gün): Ani ateş, baş ağrısı, halsizlik, yaygın kas ağrıları, bulantı, ishal ve ışığa hassasiyet görülür.
- Kanama Dönemi: Ciltte döküntüler, morarmalar, burun ve mide kanaması ile idrarda kan görülmesiyle karakterizedir. Bu evrede karaciğer, böbrek ve solunum yetmezliği gibi ağır tablolar gelişebilir.
- Tedavi ve İyileşme: Hastalar genellikle 10 gün hastanede izlenir. Nekahat dönemi 10-20 gün sürer. Kritik vakalarda ölüm genellikle hastalığın ikinci haftasında gerçekleşmektedir.
Önemli Uyarı: Hayvanlar hastalığı belirti göstermeden taşıyabildiği için, riskli bölgelerdeki hayvanların kan ve vücut sıvılarına çıplak el ile temas edilmemelidir. Evcil hayvanların ve bahçelerin periyodik olarak ilaçlanması koruyucu bir önlemdir.
