Yaşlılarda Demans ve Alzheimer Hastalığı

Demans (Bunama) Nedir?

Demans veya halk arasında bilinen adıyla bunama, günlük yaşamın olağan akışını engelleyen, ilerleyici unutkanlık ile karakterize kronik bir beyin hastalığıdır. Bu durum, erişkin merkez sinir sisteminin edinsel bir hasara uğraması sonucu zihinsel yeteneklerin bozulması olarak tanımlanır.

Demans sürecinde kişinin bilinci yerinde olsa da; bellek, günlük yaşam gereksinimleriyle başa çıkma yeteneği ve algı işlevlerinde ciddi gerilemeler görülür. Bu tabloya toplumsal davranışların korunmasında bozulma ve duygusal tepkilerin kontrol edilememesi eşlik eder. Büyük oranda geri dönüşsüz ve ilerleyici bir nitelik taşıyan bu zihinsel bozulma, bireyin bağımsızlığını doğrudan etkiler.

Bir durumun demans olarak nitelendirilebilmesi için aşağıdaki Günlük Yaşam Aktivitelerinde (GYA) kayda değer bir bozulma yaratacak şiddette olması gerekir:

• Mesleki performans ve iş hayatı,
• Mali işlerde bağımsızlık ve sokaktaki yönelim,
• Sıradan aygıtların kullanımı ve ev işleri,
• Hobiler ve kişisel bakım.

Alzheimer Hastalığı Nedir?

Alzheimer Hastalığı (AH), yaşlı popülasyonda görülen en yaygın demans türüdür. Özellikle sanayileşmiş ülkelerde en sık rastlanan demans tipi olan bu hastalık, dünya nüfusunun yaşlanmasına paralel olarak giderek artış göstermektedir. Hastalığın ilerleyişi genellikle çok yavaştır ve vakaların çoğunda bellek problemleriyle kendini gösteren bir preklinik evre tespit edilebilir.

Alzheimer riskinin yaşla birlikte arttığı bir gerçektir; ancak bu durum sadece çok yaşlılara özgü bir hastalık değildir. Elli yaşlarındaki bireylerde de görülebilen bu rahatsızlık, her yaş grubunda dikkatle takip edilmelidir.

Kalıtım ve Alzheimer İlişkisi

Alzheimer hastalığının genetik ve çevresel faktörlere göre iki ana türü bulunmaktadır:

1. Ailevi Alzheimer Hastalığı: Oldukça nadir görülür. Uzman görüşlerine göre tüm vakaların %1 ile %5'ini oluşturur. Kalıtım bu grupta kanıtlanmıştır ve ellili yaşlardaki genç hastalar genellikle bu gruptadır.
2. Sporadik (Kalıtsal Olmayan) Alzheimer: Tüm olguların %95'ini temsil eder ve geriatrinin asıl ilgi alanıdır. Yaşlılarda görülen tipik formdur. Ailede bir hastanın olması, hastalığın mutlaka çocuklara aktarılacağı anlamına gelmez.

Diğer Demans Türleri: Vasküler Demans

Alzheimer dışında da demans nedenleri mevcuttur. Bunlar arasında en yaygın ikincisi Vasküler (damarsal) Demans (VaD) veya Multiinfarkt Demans'tır. Bu tür, beyin kan dolaşımındaki bozukluklarla ilişkilidir. Nadir türleri dışında kalıtsal değildir. Bazı uzmanlar, Alzheimer ve Vasküler Demans'ın aynı hastada bir arada görülebileceğini belirtmektedir.

Alzheimer Hastalığı Nasıl Tanınır?

Alzheimer belirtileri her bireyde aynı şekilde ortaya çıkmaz; kişinin kişiliği, fiziksel durumu ve yaşam tarzı belirtiler üzerinde belirleyici olabilir. Hastalığın kesin tanısı; geriatrist, nörolog veya psikiyatr gibi uzmanlar tarafından klinik görüşmeler ve özel testler aracılığıyla konulur.

Hastalarda Görülen İlk Bulgular

Eğer yakınınızda aşağıdaki belirtileri gözlemliyorsanız bir uzmana başvurmanız kritik önem taşır:

• Yakın geçmişteki olayların ve isimlerin unutulması,
• Tarihlerin karıştırılması ve yol bulma güçlüğü,
• Karar verme yetisinde zayıflama,
• İş hayatına ve hobilere olan ilginin azalması.

Bellek ve Yönelim Testi (Zihin Testi)

Bir yakınınızın zihinsel durumunu basit bir şekilde sınamak için aşağıdaki soruları yöneltebilirsiniz. Her doğru cevap için 1 puan veriniz.

Önemli Not: Eğer test sonucu 6 puan veya daha az ise, vakit kaybetmeden bir doktordan daha ayrıntılı testler yapmasını talep ediniz.