Varikosel nedir ? Neden oluşur? Nasıl tanı konur? Tedavisi nelerdir?
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Varikosel: Görülme Sıklığı ve Oluşum Mekanizması
Varikosel, testisin drenajını sağlayan pampiniformis venlerin anormal genişlemesi ve kıvrımlı hale gelmesi (tortiozite) olarak tanımlanır. İlk kez 1843 yılında Curling tarafından literatüre kazandırılan bu durum, erkek infertilitesinin (kısırlık) en sık görülen ve tedavi edilebilir patolojisidir.
Epidemiyolojik çalışmalar, varikoselin genel popülasyonda %15 oranında görüldüğünü, infertilite kliniklerine başvuranlarda ise bu oranın %19-41 seviyelerine çıktığını göstermektedir. Avrupa Üroloji Derneği (EAU) verilerine göre, erişkin erkeklerin %11.7’sinde varikosel saptanırken, anormal sperm parametrelerine sahip hastaların %25.4’ünde bu tabloya rastlanmaktadır.
Varikoselin Görülme Özellikleri
- Yaş Faktörü: Erken adölesan dönemden itibaren görülebilir; ancak 10 yaş altında nadirdir.
- Yerleşim: Sol testiste görülme oranı %90, sağ testiste %2, her iki tarafta (bilateral) görülme oranı ise genel toplumda %0-1, infertilite kliniklerinde %20'dir.
Varikosel Neden Olur? Gelişim Teorileri
Varikosel gelişiminde kabul gören başlıca üç temel teori bulunmaktadır:
- Anatomik Farklılıklar: Sağ testiküler ven vena kavaya oblik açıyla bağlanırken, sol testiküler ven sol böbrek venine dik açıyla bağlanır. Sol venin daha uzun olması ve yüksek basınçlı bir noktaya boşalması, kan akımını yavaşlatır.
- Venöz Reflü (Geri Akım): İç spermatik ven yapısındaki kapakçıkların (valv) yokluğu veya yetersizliği kanın geriye kaçmasına neden olur. Hastaların %73'ünde bu kapakçıkların olmadığı saptanmıştır.
- Parsiyel Obstrüksiyon: Sol testiküler venin, ana atardamar ve bağırsak atardamarı arasında sıkışması (fındıkkıran fenomeni benzeri kompresyon) drenajı bozar.
Varikoselin Testis Üzerindeki Hasar Mekanizmaları
Varikoselin testis dokusuna nasıl zarar verdiği konusunda çeşitli hipotezler mevcuttur:
- Isı Artışı: En yaygın teoridir. Normalde 33°C olması gereken testis ısısı, varikosel nedeniyle 35-36°C'ye çıkarak sperm üretimini durdurabilir.
- Basınç Değişiklikleri: Artan hidrostatik basınç, hücreler arası sıvı dengesini ve hormon taşınmasını bozabilir.
- Hormonal Bozukluklar: Leydig hücrelerinde fonksiyon bozukluğu yaratarak testosteron seviyelerini düşürebilir. Sağlıklı sperm üretimi için gereken testis içi testosteron düzeyi varikoselli hastalarda belirgin düşük bulunur.
- Oksidatif Stres: Kan göllenmesi sonucu oluşan oksijensiz ortam, reaktif oksijen radikallerini artırarak sperm fonksiyonlarını bozar.
- Anti-Sperm Antikor (ASA): Varikoselli hastaların %24-32'sinin seminal sıvısında ASA saptanmaktadır.
Varikosel Tanısı ve Muayene Yöntemleri
Varikosel tanısı esas olarak klinik muayene ile konur ve Renkli Doppler Ultrasonografi (USG) ile teyit edilir. Muayene, hem ayakta hem yatar pozisyonda, sıcak bir odada yapılmalıdır.
Varikosel Derecelendirmesi (Dubin Sınıflaması)
| Derece | Tanım |
|---|---|
| Subklinik | Fizik muayenede saptanmaz, sadece radyolojik olarak (USG) görülür. |
| Evre 1 (Grade I) | İstirahatte saptanmaz, ıkınma (valsalva) ile palpe edilir. |
| Evre 2 (Grade II) | Ayakta muayenede damarlar elle hissedilir ancak gözle görülmez. |
| Evre 3 (Grade III) | Ikınmaya gerek kalmadan dışarıdan gözle görülebilen damar genişlemesi. |
Radyolojik Görüntüleme Yöntemleri
- Skrotal Ultrasonografi: Fizik muayenenin zor olduğu durumlarda (obezite, geçirilmiş cerrahi) kullanılır. Ven çapının 3 mm'den geniş olması tanısal kabul edilir.
- Renkli Doppler USG: Geri akım (reflü) süresini ölçer. 2 saniyeden uzun süren reflü, varikosel tanısında anlamlıdır.
- Venografi: Altın standarttır ancak invaziv olduğu için günümüzde sadece özel vakalarda (nüks, embolizasyon) tercih edilir.
- Termografi: Testisler arasındaki 1°C'lik ısı farkını saptayarak tanı koyar.
Varikosel Tedavi Endikasyonları
Her varikosel vakası cerrahi gerektirmez. Tedavi kararı için şu kriterler incelenmelidir:
- Eşin fertilite durumu.
- Fizik muayenede saptanabilir varikosel varlığı.
- Spermiogram parametrelerinde (sayı, hareket, morfoloji) bozukluk.
- Varikosele bağlı, konservatif tedaviye yanıt vermeyen şiddetli ağrı.
- Adölesanlarda iki testis arasında %10-20 hacim farkı oluşması.
Varikosel Tedavi Yöntemleri
En sık uygulanan tedavi varikoselektomi cerrahisidir. Yöntemler şunlardır:
- Mikroskopik Varikoselektomi: Günümüzde en başarılı yöntemdir. Nüks ve komplikasyon (hidrosel) oranı en düşük, gebelik oranı en yüksektir.
- Laparoskopik Varikoselektomi: Yüksek maliyet ve organ yaralanma riski nedeniyle popülaritesini yitirmiştir.
- İnguinal/Subinguinal Yaklaşımlar: Damar yapılarına ulaşımı sağlar; ancak mikroskop kullanılmadığında nüks riski artabilir.
- Skleroterapi: Damar içine tıkayıcı madde verilmesidir; nüks oranı %4-11 arasındadır.
Tedavi Sonrası Başarı ve Komplikasyonlar
Varikoselektomi sonrası hastaların %60-80'inde sperm değerlerinde iyileşme, %20-60'ında ise gebelik sağlanır. Azospermik hastalarda bile operasyon sonrası %60 oranında semende sperm çıkışı görülebilir.
Olası Komplikasyonlar:
- Nüks (Varikoselin tekrarlaması)
- Hidrosel (Testis etrafında sıvı toplanması)
- Testis atrofisi
- Sinir ve sperm kanalı hasarı
