TANSİYON

Hipertansiyon (Yüksek Tansiyon) Nedir?

Hipertansiyon, dünya genelinde mortalite (ölüm) ve morbidite (hastalık) oranlarını artıran en önemli sağlık sorunlarından biridir. Hastaların büyük bir çoğunluğu, kan basıncının yüksek olduğunun farkında olmadan yaşamını sürdürmektedir. Özellikle tuz tüketiminin yüksek olduğu toplumlarda bu duruma daha sık rastlanır. Türkiye'de gerçekleştirilen Salturk çalışması, bir kişinin günlük ortalama 18 gram tuz aldığını saptamıştır; oysa sağlıklı bir yaşam için alınması gereken maksimum günlük tuz miktarı 6 gram olmalıdır.

Tansiyon Değerleri: Kaça Çıkarsa Tehlikelidir?

Kan basıncı değerleri, farklı sağlık otoriteleri tarafından belirli sınıflamalara tabi tutulmuştur. Bu değerlerin aşılması hipertansiyon tanısını beraberinde getirir:

• JNC Standartları: 140/90 mmHg ve üzeri hipertansiyon kabul edilir.
• Avrupa Hipertansiyon Cemiyeti (AHA): Ev ölçümlerinde sınır 135/85 mmHg, 24 saatlik takipte ise 125/80 mmHg'dir.
• İzole Sistolik Hipertansiyon: Sistolik (büyük) tansiyonun 140 mmHg üzerinde, diastolik (küçük) tansiyonun ise 90 mmHg altında olmasıdır.
• Malign Hipertansiyon: Göz dibi ödemi (papil ödem), akciğer ödemi ve bayılma gibi ağır klinik tablolarla seyreden acil bir durumdur.

Hipertansiyon Belirtileri ve Hedef Organ Hasarları

Hipertansiyon hastalarının önemli bir kısmında hiçbir belirti görülmeyebilir. Bazen tek bulgu, yapılan ölçümde kan basıncının yüksek çıkmasıdır. Ancak bazı hastalarda şu belirtiler gözlemlenebilir:

• Baş ağrısı ve baş dönmesi
• Çarpıntı ve nefes darlığı
• Halsizlik, bulantı ve kusma

Kontrol altına alınmayan uzun süreli hipertansiyon; beyin, kalp, böbrek, retina ve kan damarları gibi hedef organlarda ciddi hasarlara yol açar. Bu hasarlar sonucunda böbrek yetmezliği, proteinüri, damarlarda anevrizma (anormal genişleme), inme, kalp krizi ve kalp yetmezliği gibi hayati riskler oluşabilir.

Hipertansiyonun Nedenleri ve Sekonder Hipertansiyon

Hipertansiyon vakalarının %90-95'inin nedeni bilinmemektedir. Geriye kalan %5-10'luk kısım ise başka bir hastalığa bağlı olarak gelişen sekonder hipertansiyondur. Aşağıdaki durumlarda sekonder bir nedenden şüphelenilmelidir:

• Kan basıncının 180/110 mmHg üzerinde olması
• İlaç tedavisine direnç gösteren veya aniden kontrolden çıkan tansiyon
• Genç yaşta ortaya çıkan yüksek tansiyon
• Belirgin hedef organ hasarının varlığı

Tansiyon Nasıl Doğru Ölçülür?

Doğru bir tanı ve takip için tansiyon ölçümü sırasında şu kurallara uyulmalıdır:

1. Kişi tamamen gevşemiş ve rahat bir pozisyonda olmalıdır.
2. Ölçümden 30 dakika önce kafein, gıda ve sigara tüketimi kesilmelidir.
3. En az 5 dakika istirahat edildikten sonra ölçüme geçilmelidir.
4. Ölçüm yapılacak koldaki tüm giysiler çıkarılmalıdır.
5. 2 dakika aralıklarla en az iki ölçüm yapılmalı ve uygun boyutlu cihaz kullanılmalıdır.

Hipertansiyon Tedavisi ve Yaşam Tarzı Değişiklikleri

Tedavide temel amaç, sakatlık ve ölüm riskini minimize etmektir. Genel hedef 140/80 mmHg altıdır; ancak diyabet veya böbrek hastalığı varsa hedef 130/80 mmHg altına çekilmelidir. Tedavi ömür boyu sürmelidir ve ilaçlar sadece şikayet anında değil, düzenli olarak kullanılmalıdır.

İlaç Dışı (Non-Farmakolojik) Tedavi Yöntemleri

Yaşam tarzı değişiklikleri, ilaç tedavisinin başarısını doğrudan etkiler. Aşağıdaki tabloda bu değişikliklerin sistolik tansiyon üzerindeki tahmini düşüş etkileri yer almaktadır:

İlaçla (Farmakolojik) Tedavi

Hekimler, hastanın yaşına ve ek hastalıklarına göre uygun ilaç gruplarını belirler. Genellikle kontrol sağlamak için 2-3 farklı ilaç kullanımı gerekebilir. İlaç kullanımına rağmen düşmeyen tansiyon "dirençli hipertansiyon" olarak adlandırılsa da, ilaç kullanımı kardiyovasküler riskleri azaltmaya devam eder. Unutulmamalıdır ki; genel önlemlere uyulmadığı takdirde ilaç tedavisi yetersiz kalacaktır.