SOLUNUM FONKSİYON TESTLERİ NEDİR?

Solunum Fonksiyon Testleri (SFT) Nedir?

Solunum fonksiyon testleri (SFT), akciğerlerin kapasitesini ve çalışma verimliliğini objektif verilerle ortaya koyan temel tıbbi değerlendirme yöntemleridir. Bu testler aracılığıyla akciğerlere giren ve çıkan hava volümü (hacmi); dinlenme, zorlu nefes alıp verme ve efor sırasında titizlikle ölçülür. Elde edilen sonuçlar, hastayla aynı yaş, cinsiyet ve boy özelliklerine sahip sağlıklı bireylerden alınan referans değerlerle karşılaştırılarak analiz edilir.

Hava Akış Hızı ve FEV1 Ölçümü

Sağlıklı bir solunum sisteminde hava, solunum yolları üzerinden belirli bir hızla akciğerlere ulaşır. Ancak solunum yollarında darlık meydana geldiğinde, özellikle dışarı verilen hava hızında belirgin bir azalma gözlemlenir. Bu durumu tespit etmek amacıyla, hastanın derin bir nefes alıp hızla vermesi istenir ve ilk 1 saniyede dışarı çıkarılan maksimum hava miktarı olan FEV1 değeri ölçülür.

Reversibilite ve Bronş Hiperreaktivite Testleri

Ölçülen hava akış hızlarının düşük çıkması durumunda, hastaya hava yoluyla bronş genişletici ilaçlar (inhaler) verilir. İlaç sonrası hava akış hızında artış olup olmadığını belirlemek için yapılan bu işleme reversibilite testi denir.

Bazı vakalarda hastanın şikayetleri olmasına rağmen standart solunum değerleri normal çıkabilir. Bu durumda, hava yolu hassasiyetini ölçmek için histamin veya metakolin gibi maddeler kullanılarak değerler tekrar ölçülür. Bu işleme ise bronş hiperreaktivite testi (Provokasyon testi veya solunum yolu aşırı duyarlılık testi) adı verilir.

Akciğerlerde Gaz Değişimi ve Difüzyon Kapasitesi

Akciğerler, havadaki oksijenin kana taşınmasını sağlayan alveol adı verilen hava keseciklerinden oluşur. Nefes alma sırasında oksijen, bu ince membranlı keseciklerin duvarındaki damarlarda bulunan kırmızı kan hücrelerine aktarılırken; karbondioksit tam tersi yönde hareket eder. Bu hayati sürece difüzyon denir. Solunum laboratuvarlarında yapılan difüzyon ölçümü ile akciğerlerin oksijen ve karbondioksit değişimini yeterli düzeyde yapıp yapmadığı net bir şekilde belirlenir.

Solunum Kas Fonksiyonlarının Değerlendirilmesi

Solunum süreci, nefes alıp vermeye yardımcı olan özel kas gruplarının çalışmasıyla gerçekleşir. Bu kasların inspirasyon (nefes alma) ve ekspirasyon (nefes verme) sırasında oluşturdukları basınçlar ölçülerek, solunum kaslarının fonksiyonel gücü ve genel durumu hakkında kapsamlı bilgi sahibi olunur.

Solunum Fonksiyon Testi Kimlere Uygulanır?

Solunum fonksiyon testleri, hem teşhis hem de tedavi sürecinin takibi amacıyla geniş bir kullanım alanına sahiptir. Aşağıdaki durumlarda SFT yapılması gereklidir:

• Nefes darlığı, hışırtılı solunum, kronik öksürük ve balgam çıkarma şikayeti olanlara,
• Akciğer grafisinde normal dışı bulgular saptananlara,
• Belirti göstermese dahi uzun süredir sigara içen bireylere,
• Genel anestezi altında cerrahi operasyon geçirecek hastalara,
• Akciğer veya kalp ameliyatı planlanan kişilere,
• Diğer organ hastalıklarının akciğer üzerindeki etkilerini belirlemek amacıyla,
• Mesleki risk taşıyan iş kollarında (madenciler, deterjan ve akü fabrikası işçileri, kuş besleyiciler vb.) çalışanlara,
• Profesyonel sporculara,
• Mevcut akciğer hastalığı nedeniyle ilaç tedavisi görenlerde ilaç etkinliğini değerlendirmek amacıyla.

SFT Değerlendirmesinde Kullanılan Cihazlar

Solunum fonksiyonlarının hassas bir şekilde ölçülmesi ve değerlendirilmesi için gelişmiş teknolojik cihazlar kullanılır. Bu cihazlar şunlardır: