Şişmanlara Özgü Bir Düşünce Biçimi Var mıdır?

Kilo Verme Sürecinde Kontrol Odağı Kavramı

Bireylerin hayat akışlarını düzenleme ve sorumluluk üstlenme biçimleri, psikolojide kontrol odağı olarak tanımlanmaktadır. Bu kavram, kişinin başına gelen olayları nasıl anlamlandırdığını ve bu olaylar üzerindeki etkisini nasıl değerlendirdiğini belirler. Kilo yönetimi sürecinde, kontrol odağının nerede olduğu, başarının sürdürülebilirliği açısından kritik bir rol oynar.

İçsel ve Dışsal Kontrol Odağı Arasındaki Farklar

Kontrol odağı içten olan bireyler, hayatlarının sorumluluğunu tamamen kendi üzerlerine alırlar. Buna karşılık, dışsal kontrol odağına sahip bireyler, yaşadıkları tecrübelerin nedenlerini dış uyaranlara bağlama eğilimindedirler. Bu durum, kilo artışını durduramama noktasında belirleyici bir faktör haline gelmektedir.

Dışsal kontrol odağına sahip kişiler; aşırı yeme davranışlarını stres, yorgunluk veya başkalarının ısrarı gibi unsurlarla gerekçelendirirler. Bu bireylerin çocukluk dönemleri incelendiğinde, genellikle kendilerine daha az kontrol hakkı tanınan bir çevrede yetiştikleri görülmektedir. Bu geçmiş, yetişkinlikte öz sorumluluk alma becerisinin gelişmesini engellemektedir.

Kilo Yönetiminde Savunma Mekanizmaları

Klinik gözlemler, birçok obez bireyin savunma mekanizmaları aracılığıyla bedenlerinden ve kilolarından memnun olduklarını ifade ettiklerini göstermektedir. Ancak bu durum, bireyin gerçekte neden rahatsız olduğunu veya hangi psikolojik problemleri yaşadığını fark etmesini engelleyen bir perdedir. Bu nedenle, kilo vermek isteyen bireylere iç kontrol becerisi kazandırmak, hem kilo verme sürecini hem de genel hayat başarısını doğrudan artırmaktadır.

Zihinsel Sınırlama: Kilo Vermenin Psikolojik Yolu

Zihinsel sınırlama, bireyin fizyolojik açlık sinyallerini görmezden gelerek kendisini sürekli yemekten mahrum bırakmasıdır. Bu süreç, kişinin kilosunu kontrol altında tutabilmek adına kendi üzerinde geliştirdiği bilinçli bir kontrol mekanizmasıdır. Ancak bu kontrolün yanlış yönetilmesi, süreci bir yoksunluk hissine dönüştürebilir.

"Ya Hep Ya Hiç" Tavrı ve Sınırı Geçme Duygusu

Kilo problemi olan bireyler, yediklerini kontrol etmek için aşırı çaba harcadıklarında kendilerini sevdikleri gıdalardan yoksun bırakılmış hissederler. Bu zihinsel kontrol herhangi bir sebeple başarısızlığa uğradığında, bireyde aşırı yemek davranışı tetiklenir. Bu durum, diyet, obezite cerrahisi veya spor fark etmeksizin tüm kilo verme yöntemlerinde geçerli olan bir karşı düzenleme mekanizmasıdır.

Birey, planladığı miktardan fazla yediğinde şu psikolojik süreçleri yaşar:

• "Sınırı geçme" veya "haddini aşma" duygusu oluşur.
• Gereklilikler yerine getirilemediği için yoksunluk hissinin anlamsız olduğu düşünülür.
• Olaylar sadece siyah veya beyaz olarak görülür; gri alanlara yer verilmez.
• "Nasılsa bozuldu, ileride tekrar dikkat ederim" düşüncesiyle kontrol tamamen bırakılır.

Sık Diyet Yapmanın Fizyolojik ve Psikolojik Riskleri

Sık sık kilo verme girişiminde bulunan bireylerde, zamanla kilolarda artış gözlemlenmektedir. Zihinsel sınırlama kavramı, bu noktada kilo verme sürecinin duraklamasına veya başarısız olmasına neden olan temel unsurdur. Bu başarısızlığın altında hem psikolojik hem de fizyolojik nedenler yatmaktadır.

Kilo kaybı, vücut tarafından bir "ayar mekanizması" aracılığıyla tehlike olarak algılanabilir. Organizma, bu kayıplara karşı kendini korumak amacıyla çeşitli önlemler alır ve bu durum kilo vermeyi zorlaştırır. Ayrıca, kilo problemi olan bireyler bir programa başlamadan önce veya programı bıraktıktan sonra normalden daha fazla yemek yeme eğilimi gösterirler.

"Sık sık karar verip kendinize yenilmektense, problemlerle başa çıkmayı öğrenerek kendinizi yenmeyi öğrendiğiniz gün; başarıyı tüm bedeninizde hissetmekle kalmayıp aynı zamanda göreceksiniz de."

Uzm. Klinik Psikolog - Bariatrik Psikolog
Merve PEHLİVAN