Şaşılık ve tedavisi!
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Şaşılık Nedir? Göz Kaymasının Temel Nedenleri
Şaşılık, herhangi bir bakış yönünde iki gözün görme eksenlerinin birbirine paralel olmaması durumudur. Bu rahatsızlıkta gözlerden biri tam karşıya odaklanırken, diğeri içe, dışa, yukarı veya aşağı yöne kaymaktadır. Gözdeki bu yanlış pozisyon sürekli olabileceği gibi, sadece belirli bakış yönlerinde de ortaya çıkabilmektedir. Şaşılık, erkek ve kız çocuklarında eşit sıklıkta görülmekle birlikte, hastaların büyük bir kısmında aile öyküsü bulunmamaktadır.
Şaşılığın kesin nedeni tam olarak bilinmese de, genetik faktörler başta olmak üzere pek çok etkenin sürece dahil olduğu düşünülmektedir. Göz küresini hareket ettiren 6 adet kas bulunur; sağlıklı bir görüş için bu kasların tam bir denge ve koordinasyon içinde çalışması gerekir. Bu kaslardan bir veya birkaçının görevini yerine getirememesi şaşılığa yol açar. Ayrıca, santral sinir sistemini etkileyen hastalıklar ve görme keskinliğini azaltan katarakt gibi durumlar da şaşılık nedenleri arasındadır.
Erişkinlerde Şaşılık ve Risk Faktörleri
Erişkin nüfusun yaklaşık %1’inde şaşılık görülmektedir ve bu vakaların çoğu çocukluk döneminden gelen durumlardır. Ancak, yetişkinlik döneminde aniden ortaya çıkan şaşılık vakalarında altta yatan ciddi sistemik hastalıklar araştırılmalıdır. Bu kapsamda diyabet (şeker hastalığı), tiroid hastalıkları, myastenia gravis, beyin tümörleri veya felç gibi klinik tablolar mutlaka değerlendirilmelidir.
Şaşılık Belirtileri Nelerdir?
Gözlerin aynı yöne bakmaması, şaşılığın en belirgin ve temel semptomudur. Bunun yanı sıra hastalar şu belirtileri de yaşayabilmektedir:
- Çift görme ve bulanık görme,
- Üç boyutlu derinlik algısının kaybolması,
- Gözlerde çabuk yorulma hissi ve baş ağrısı,
- Başın veya yüzün bir yöne doğru dönük tutulması,
- Güneşli ortamlarda bir gözü kısma ihtiyacı,
- Gözleri koordineli kullanabilmek için başı yana eğme.
Şaşılık Tanısı ve Yalancı Şaşılık Ayrımı
Yeni doğan bebeklerde retina gelişimi henüz tamamlanmadığı için gözlerde geçici bir dışa kayma görülebilir. Ancak, iki aylıktan itibaren görme eksenleri paralel hale gelir ve göz hareketleri simetrikleşir. Bu nedenle, sağlıklı bir şaşılık muayenesi için en uygun zaman 2-3 aylık dönemden sonrasıdır.
Bazı bebeklerde burun kökünün geniş olması veya göz kapağı içindeki deri kıvrımları nedeniyle yalancı şaşılık (psödo-şaşılık) görülebilir. Yaş ilerledikçe bu görüntü düzelirken, gerçek şaşılık vakalarında iyileşme görülmez. Yalancı ve gerçek şaşılık arasındaki kesin ayrım ancak uzman bir göz doktoru tarafından teşhis edilebilir.
Şaşılık Tedavi Yöntemleri
Şaşılık tedavisi, hastalığın nedenine ve hastanın durumuna göre kişiselleştirilir. Tedavinin temel amaçları; görme keskinliğini artırmak, gözleri orta konuma getirmek, binoküler görmeyi (iki gözün birlikte çalışması) sağlamak ve çift görmeyi ortadan kaldırmaktır.
Uygulanan Tedavi Seçenekleri
| Tedavi Yöntemi | Uygulama Amacı |
|---|---|
| Gözlük Kullanımı | Kırma kusurlarını düzelterek kayma derecesini azaltmak. |
| Kapama Tedavisi | Ambliyopi (göz tembelliği) olan gözü çalıştırmak. |
| Göz Egzersizleri | Konverjans yetmezliği gibi özel durumlarda kas koordinasyonunu artırmak. |
| Prizmalı Gözlükler | Küçük kaymalarda çift görmeyi engellemek. |
| Botulinum Toksin | Belirli kaslarda geçici paralizi oluşturarak paralelliği sağlamak. |
| Cerrahi Müdahale | Göz kaslarının gücünü dengeleyerek kalıcı düzeltme sağlamak. |
Şaşılıkta Cerrahi Tedavi ve Önemi
Cerrahi müdahale, her yaş grubunda en sık başvurulan yöntemlerden biridir. Gözlük veya egzersizle düzelmeyen kaymalarda, doğumsal şaşılıklarda ve belirgin baş pozisyonu olan hastalarda cerrahi kaçınılmazdır. Ameliyat; sadece kozmetik bir düzeltme değil, aynı zamanda çift görmenin azaltılması, gözlerin birlikte kullanımının sağlanması ve göz ağrılarının giderilmesi amacıyla uygulanmaktadır.
Ambliyopi (Görme Tembelliği) Notu: Organik bir bozukluk olmamasına rağmen görme artışının sağlanamadığı durumlarda kapama tedavisi uygulanır. Hekim tarafından belirlenen 1 saat ile tam gün arasındaki kapama süreleri, hastanın yaşına ve tembelliğin derinliğine göre titizlikle uygulanmalıdır.
Hazırlayan: Prof. Dr. Aysel Pelit
