Şaşılık(strabismus)

Şaşılık Nedir ve Nasıl Oluşur?

Normal görme sürecinde her iki göz aynı noktaya odaklanır ve beyin, her iki gözden gelen ayrı görüntüleri birleştirerek üç boyutlu bir görüntü oluşturur. Bu mekanizma, bireyin çevresini algılamasındaki en temel unsurlardan biri olan derinlik duygusunun oluşmasını sağlar. Gözlerin paralelliğinin bozulması durumu ise tıp dilinde şaşılık olarak adlandırılır.

Şaşılık durumunda gözlerden biri hedefe tam bakarken, diğeri içe, dışa, sağa veya sola kayabilir. Bu görsel bozukluk sürekli olarak belirgin olabileceği gibi, sadece belirli bir yöne bakıldığında da ortaya çıkabilir. Gözlerin bu uyumsuzluğu, beynin görsel verileri işleme biçimini doğrudan etkileyen ciddi bir sağlık sorunudur.

Şaşılığın Nedenleri Nelerdir?

Şaşılık, genetik faktörlerden çevresel etkenlere kadar geniş bir yelpazede farklı nedenlere bağlı olarak gelişebilir. Bu durumun başlıca nedenleri şu şekilde sıralanmaktadır:

• Kalıtsal faktörler ve ailede şaşılık öyküsünün bulunması,
• Anne ve baba arasındaki akraba evliliği (kan bağı uzak olsa dahi risk taşır),
• Gözü hareket ettiren kaslardaki yapısal anormallikler,
• Gözlük ihtiyacı olduğu halde ihmal edilmesi veya kullanılmaması,
• Zor doğum süreci ve doğum esnasında yaşanan komplikasyonlar,
• Annenin hamilelik döneminde belirli ilaçları kullanması,
• Erken yaşlarda geçirilen ağır ve ateşli hastalıklar,
• Şiddetli düşme veya kafa travmaları,
• Down Sendromu veya beyin felci gibi nörolojik durumlar.

Çocuklarda Şaşılık ve Derinlik Algısı

Çocuklarda sağlıklı görme seviyesine ulaşılması, ancak her iki gözün normal pozisyonda durmasıyla mümkündür. Gözlerden biri farklı bir yöne baktığında beyne iki farklı görüntü iletilir. Bu karmaşayı önlemek için beyin, şaşı gözden gelen görüntüyü yok sayarak sadece sağlıklı gözün ilettiği veriyi kabul eder.

Bu durumun en kritik sonucu, çocukta derinlik hissinin oluşmamasıdır. Ayrıca beyin tarafından sürekli reddedilen gözde zamanla görme yetisi azalır ve bu durum göz tembelliğine (ambliyopi) yol açar. Bu nedenle çocukluk çağı şaşılıklarında erken teşhis hayati önem taşır.

Erişkinlerde Sonradan Oluşan Şaşılık

Çocukluk döneminde şaşılık öyküsü olmayan bir bireyde, yetişkinlik evresinde aniden şaşılık gelişmesi ciddi sistemik hastalıkların habercisi olabilir. Bu durumda hastalar şu açılardan detaylı tetkik edilmelidir:

1. Beyin tümörleri ve merkezi sinir sistemi bozuklukları,
2. Myasthenia Gravis (kas güçsüzlüğü hastalığı),
3. Tiroid bezi hastalıkları,
4. Hipertansiyon ve kalp-damar hastalıkları,
5. Göz kaslarını kontrol eden sinirlerin tahribatı.

Yetişkinlerde öncelikli hedef, şaşılığa neden olan altta yatan hastalığın tedavi edilmesidir.

Şaşılık Tedavi Yöntemleri

Şaşılık tedavisinde temel amaç; görme yetisinin korunması, gözlerin merkez konumuna getirilerek paralelliğin sağlanması ve normal görme fonksiyonunun geri kazandırılmasıdır. Tedavi süreci hastanın durumuna göre iki ana yöntemle yürütülür:

Şaşılıkta Cerrahi Müdahale Süreci

Şaşılık ameliyatları yetişkinlerde genellikle lokal anestezi, çocuklarda ise genel anestezi altında gerçekleştirilir. Ameliyatın temel prensibi, göz küresine yapışık olan kasların kuvvetinin azaltılması, artırılması veya kas yerlerinin değiştirilmesi esasına dayanır.

Operasyon sırasında göz küresi üzerinde küçük bir kesi yapılarak kaslara ulaşılır ve şaşılığın tipine göre gerekli pozisyon değişiklikleri yapılır. Bazı vakalarda her iki göze birden müdahale edilmesi gerekebilir. Ameliyat sonrası kanama veya enfeksiyon gibi bir komplikasyon gelişmediği takdirde, hasta 1-2 gün içinde günlük yaşamına dönebilir. Ancak unutulmamalıdır ki, bazı vakalarda şaşılık tekrarlayabilir ve cerrahi müdahalenin yinelenmesi gerekebilir.