PREMATÜRE (ERKEN DOĞAN) BEBEKLERDE YAŞANAN AKCİĞER SORUNLARI

Prematüre Bebeklerde Akciğer Sorunları ve Kronik Akciğer Hastalığı

Erken doğan (prematüre) bebekler, başta akciğer sorunları olmak üzere pek çok sağlık problemiyle karşılaşabilmektedir. Bebeğin doğum haftası ne kadar erkense, karşılaşılan bu sorunların sıklığı ve şiddeti de o oranda artış göstermektedir. Yenidoğanın Kronik Akciğer Hastalığı (Bronkopulmoner Displazi - BPD), bebeğin oksijen ihtiyacının son adet tarihine göre hesaplanan 36. haftadan sonra da devam etmesi olarak tanımlanır.

Kronik akciğer hastalığının görülme sıklığı, bebeğin doğum ağırlığına göre değişkenlik gösterir:

Erken doğum sadece akciğerleri etkilemekle kalmaz; bu süreçte kalp, beslenme ve nörolojik gelişim ile ilgili sorunlar da ortaya çıkabilir. Bu sağlık problemleri çoğu zaman birbirini doğrudan etkileyen bir yapıya sahiptir.

Kronik Akciğer Hastalığının Şiddet Dereceleri

Bronkopulmoner displazi (BPD), her bebekte aynı şiddette seyretmez. Hastalık, klinik bulgulara ve gereken destek seviyesine göre üç ana kategoriye ayrılır:

1. Hafif Akciğer Hastalığı: Doğumdan sonraki 36. haftaya kadar oksijen ihtiyacı devam eden ancak taburcu olurken oda havasında oksijen seviyesi normal olan bebeklerdir. Bu bebekler eve giderken solunum desteğine ihtiyaç duymazlar.
2. Orta Akciğer Hastalığı: Oda havasında oksijen seviyesi düşüktür ve bu seviyeyi normal tutabilmek için %30’dan az oksijen desteğine ihtiyaç duyarlar. Bazı bebekler bu desteği sürekli, bazıları ise sadece uyku veya beslenme sırasında kullanır.
3. Ağır BPD: Oksijen değerlerini normal seviyede tutabilmek için %30’dan fazla oksijene veya cihazla sağlanan solunum desteğine ihtiyaç duyan bebekleri kapsar.

Bebek Eve Giderken Dikkat Edilmesi Gereken Önemli Noktalar

Kronik akciğer hastalığı olan bir bebeğin hastaneden eve gönderilmeden önce kapsamlı bir değerlendirmeden geçmesi hayati önem taşır. Bu süreçte dikkat edilmesi gereken temel unsurlar şunlardır:

• Oksijen İhtiyacının Belirlenmesi: Bebeğin uyku, dinlenme ve beslenme esnasındaki oksijen ihtiyacı netleştirilmelidir. Bazı bebeklerin eve oksijen desteği ile gitmesi gerekebilir.
• Solunum Durmalarının (Apne) Kontrolü: Eğer bebekte apne varsa, eve gitmeden önce bu durum mutlaka kontrol altına alınmalıdır. Gerekli hallerde ilaç tedavisine ek olarak evde izlem için monitör desteği sağlanmalıdır.
• Kilo Alımı ve Beslenme Düzeni: Bebeğin yeterli kilo almaya başlamış olması kritiktir. Ağızdan beslenemeyen bebekler için burundan veya mideden beslenme düzenlemeleri yapılmalıdır.
• Aile Eğitimi ve Bakım Performansı: Ailenin bebeğe evde verebileceği bakım, sağlık kuruluşuna yakınlık ve sigorta durumu değerlendirilmelidir. Bakım verecek kişilere; ilaç kullanımı, enfeksiyon kontrolü, solunum şekli, nabız ve ısı takibi gibi konularda eğitim verilmelidir.
• Acil Durum Hazırlığı: Ailelerin acil durumlarda yapılması gerekenler konusunda bilgilendirilmesi ve yeniden canlandırma eğitimi alması zorunludur.

Enfeksiyon Riskleri ve Tekrar Hastaneye Yatış Süreci

Erken doğan ve BPD tanısı alan bebekler, tüm önlemlere rağmen hayatın ilk iki yılında zatürre ve bronşiolit gibi hastalıklar nedeniyle tekrar hastaneye yatabilmektedir. Özellikle ağır akciğer hastalığı olan ve evde oksijen kullanan bebeklerde bu risk daha yüksektir.

Solunum yolu enfeksiyonlarından korunmak için şu önlemler alınmalıdır:

• RSV Virüsü Koruması: Hastane yatışlarının önemli bir sebebi olan RSV'den korunmak için kış boyunca aylık Palivizumab kullanımı önerilir.
• Grip (İnfluenza) Önlemleri: Mevsimsel grip bu bebeklerde hayatı tehdit edebilir. Bebek 6 aydan büyükse kendisine, 6 aydan küçükse evdeki temaslı kişilere grip aşısı yapılması tavsiye edilir.
• Hırıltı Atakları: İlk iki yılda sıkça rastlanan öksürük ve nefes darlığı ataklarında, astım tedavisine benzer şekilde nefes yolundan verilen ilaçlar kullanılır.

Reflü, Beslenme ve Kalp Sağlığı İlişkisi

BPD’li bebeklerde reflü (mide içeriğinin yemek borusuna kaçışı) görülme sıklığı %18.4 ile %63 arasındadır. Reflü, mevcut solunum şikayetlerini artırabilir. Ayrıca bu bebeklerde emme yetersizliği veya yutma koordinasyon bozukluğu görülebilir.

Reflüyü önlemek için öneriler:

• Bebeğin başı ile gövdesi arasında 45 derece açı olacak şekilde yatırılmalıdır.
• Az az ve sık beslenme düzeni uygulanmalıdır.
• Gerekli durumlarda ilaç tedavisi veya çok nadir vakalarda cerrahi müdahale planlanmalıdır.

Son olarak, büyüme gelişmesi yavaş olan ve uzun süreli oksijen ihtiyacı devam eden bebeklerin kardiyolojik açıdan mutlaka değerlendirilmesi gerekir. Erken teşhis ve doğru tedavi planlaması, bu bebeklerin yaşam kalitesini artırmak için kritiktir.