Polikistik over sendromu-sıklık artıyor mu?

Polikistik Over Sendromu ve Hiperandrojenizm İlişkisi

Polikistik over sendromu (PKOS), kadınlarda en sık karşılaşılan hormonal bozuklukların başında gelen ve hiperandrojenizm (erkeklik hormonlarının normalden fazla olması) durumunun temel nedeni olan bir tablodur. Toplumda görülme sıklığı yaklaşık %5 olan bu sendrom, klinik olarak genellikle ergenlik döneminde belirti vermeye başlar. Yapılan araştırmalar, 15 yaş üzerindeki genç kızların yaklaşık %25'inde ultrason muayenesi sırasında yumurtalıklarda çok sayıda kist görünümü saptandığını göstermektedir.

Polikistik Over Sendromu Tanısı Nasıl Konur?

İlk kez 1935 yılında tanımlanan bu hastalık, günümüzde sadece üreme sağlığı değil; aynı zamanda metabolik ve kardiyovasküler sağlık açısından da kritik bir öneme sahiptir. Modern tıpta bir hastaya PKOS tanısı konulabilmesi için aşağıda yer alan üç temel bulgudan en az ikisinin mevcudiyeti gerekmektedir:

1. Adet düzensizliği yaşanması.
2. Klinik gözlem veya laboratuvar tetkikleriyle erkeklik hormonlarının (androjen) yüksekliğinin kanıtlanması.
3. Ultrason görüntülemesinde yumurtalıklarda çok sayıda çevresel yerleşimli kist tespit edilmesi.

PKOS’ta Metabolik Bozukluklar ve İnsülin Direnci

Polikistik over sendromunun temelinde yatan ana metabolik sorun insülin direncidir. Bu tabloya kanda insülin seviyesinin yüksekliği de eşlik eder. Hastalığın klinik yansımaları bireylerde farklılık gösterebilse de genellikle şu belirtiler ön plana çıkar:

• Yağlanma ve akne oluşumu,
• Kıllanma (Hirsutizm) ve saç dökülmesi,
• Ciltte kadifemsi koyu kahverengi lezyonlar (Akantozis Nigrikans).

Özellikle kıllanma şikayeti; üst dudak, çene, göğüs, alt karın ve bacak iç yüzeylerinde belirginleşmektedir. İnsülin direncine bağlı gelişen deri lezyonları ise sıklıkla ense, koltuk altı ve dirsek bölgelerinde gözlemlenir.

Obezite ve Vücut Yapısı Üzerindeki Etkileri

Obezite, polikistik over sendromu olan yetişkinlerin %60'ında, ergenlerin ise %30'unda görülen önemli bir bulgudur. Bu hastalıkla ilişkili obezitenin en belirgin özelliği gövdesel (santral) yağlanma olması ve bel/kalça oranının yüksek seyretmesidir.

Polikistik Over Sendromu Tedavi Süreci

PKOS tedavisinde temel strateji, öncelikle mevcut semptomları ortadan kaldırmak ve uzun vadede oluşabilecek sağlık sorunlarını önlemektir. Tedavi süreci şu aşamalardan oluşur:

• Yaşam Tarzı Değişikliği: Obez bireylerde beslenme düzenlenerek kilo kaybı sağlanmalı ve fiziksel aktivite artırılmalıdır. Sadece yaşam tarzı değişikliği ile erkeklik hormonu düzeylerinde %20 oranında düşüş sağlanabilmektedir.
• İlaç Tedavisi: Doğum kontrol hapları ve erkeklik hormonunu baskılayıcı ilaçlar kullanılır.
• Metabolik Destek: İnsülin direnci saptanan vakalarda bu direnci kırmaya yönelik spesifik tedaviler uygulanır.

Doç. Dr. Ergun Çetinkaya
Pediatrik Endokrinoloji Uzmanı