ONKOFERTİLİTE

Üreme Potansiyelinin Korunması: Dünyada ve Türkiye'de Güncel Durum

Günümüzde kanser sıklığının artmasıyla birlikte, kanserin tedavi edilebilir bir hastalık haline gelmesi ve özellikle genç yaş grubunda daha sık görülmesi, üreme potansiyelinin korunması konusunu kritik bir noktaya taşımıştır. Genç kızların, ergenlerin ve genç kadınların tedavi sonrası gelecekte çocuk sahibi olabilmelerine imkan tanımak, modern tıbbın öncelikli hedefleri arasına girmiştir.

Eskiden cerrahi, kemoterapi ve radyoterapi planlanan hastalarda üreme fonksiyonları göz ardı edilirken, günümüzde bu ihtiyaç onkofertilite bilim dalının doğmasını sağlamıştır. Onkofertilite, kanser tedavisi gören bireylerin üreme yeteneklerini korumayı amaçlayan, hızla gelişen bir uzmanlık alanıdır.

Onkofertilite: Multidisipliner Bir Ekip Çalışması

Kanser tedavisi görecek genç hastaların yönetimi tek bir branşla sınırlı kalmamalıdır; bu süreç mutlaka multidisipliner bir yaklaşım gerektirir. Başarılı bir onkofertilite süreci için aşağıdaki uzmanlık dallarının tam bir uyum içinde çalışması şarttır:

• Onkologlar ve Cerrahlar
• Jinekologlar ve Hematologlar
• Radyoterapi ve Genetik Uzmanları
• Tüp Bebek Uzmanları ve Embriyoloji Laboratuvarları
• Pediatrik Onkologlar ve Psikologlar

Dünya genelinde ABD, İngiltere, Japonya ve Avrupa Birliği ülkelerinde onkofertilite için gelişmiş bilgi ağları kurulmuştur. Küresel ölçekte oluşturulan Oncofertility Consortium yapısına 19 ülke katılmış olsa da, bunlardan sadece 8 tanesi aktif olarak faaliyet göstermektedir. Bu durum, dünya genelinde kat edilmesi gereken uzun bir yol olduğunu kanıtlamaktadır.

Fertilitenin Korunmasındaki Engeller ve Farkındalık

Üreme potansiyelinin korunmasındaki en büyük engel, her bilim dalının hastayı sadece kendi uzmanlık alanından değerlendirme eğilimidir. Yapılan araştırmalar, bu konuda en yüksek duyarlılığın tıbbi onkologlarda olduğunu, cerrahi onkologların ise en az hassasiyet gösteren grup olduğunu ortaya koymaktadır. Ayrıca hasta ve hasta yakını psikolojisi, önceliklerin değişmesi süreci daha karmaşık hale getirmektedir.

Türkiye'de Onkofertilite ve Gelecek Projeksiyonu

Ülkemizde henüz tam anlamıyla oturmuş bir onkofertilite konsepti bulunmamaktadır. Türkiye, Oncofertility Consortium üyesi 19 ülkeden biri olmasına rağmen aktif değildir ve Avrupa merkezli FERTIPROTECT projesinde yer almamaktadır. Çeşitli derneklerin altyapı çalışmaları sürse de kurumsallaşmış bir yapıya acil ihtiyaç duyulmaktadır.

Üniversite hastaneleri, eğitim araştırma hastaneleri ve multidisipliner özel hastaneler bünyesinde onkofertilite merkezlerinin kurulması stratejik bir önem taşır. Bu merkezlerin ulusal bir ağla birleştirilmesi, Sağlık Bakanlığı şemsiyesi altında kurumsal bir kimlik kazanması ve kayıt altına alınması hedeflenmelidir.

Kanser Hastalarında Üreme Potansiyelini Koruma Yöntemleri

Çocuk, ergen ve genç yetişkinlerde uygulanan yöntemler hastanın durumuna ve yaşına göre değişkenlik gösterir:

Uygulanan Medikal ve Cerrahi Yaklaşımlar

1. Yumurta ve Embriyo Dondurma: Cerrahi sonrası kemoterapiye kadar olan 42 günlük sürede yumurtalık uyarılması yapılarak yumurta toplanabilir. Evli hastalarda dahi yumurta dondurulması daha uygun bir seçenek olarak değerlendirilmektedir.
2. İn Vitro Matürasyon (IVM): İlaç kullanmadan, adet döngüsünün herhangi bir anında olgunlaşmamış yumurtaların toplanıp laboratuvar ortamında olgunlaştırılması yöntemidir.
3. GnRH Analogları: Yumurtalıkları korumak için kullanılsa da her zaman tam etkinlik sağlamayabilir.
4. Yumurtalık Doku Dondurma: Laparoskopik olarak dokunun çıkarılması işlemidir. Ancak doku tekrar nakledildiğinde kanser hücrelerinin vücuda geri dönme riski ve başarı oranlarının henüz istenen seviyede olmaması dikkatle değerlendirilmelidir.

Sonuç olarak; kanserin yenilebilir bir hastalık olduğu günümüzde, fertilitenin korunması hekimlerin temel görevlerinden biridir. Bölgesel multidisipliner merkezler ve yetkin tüp bebek birimleri sayesinde hastalara bu hayati hizmetin sunulması mümkün olacaktır.