Obezite ve Obezitede Cerrahi Tedavi

Obezite Nedir ve Nasıl Tanımlanır?

Obezite, vücudun normalin üzerinde kilo alması olarak tanımlanan ciddi bir sağlık sorunudur. Sağlıklı bir beslenme düzeni için vücudun ihtiyaç duyduğu karbonhidrat, protein ve yağın dengeli bir oranda alınması kritik önem taşır. İdeal bir beslenme planında günlük kalori ihtiyacının ortalama %20’si proteinden, %20’si yağdan ve %60’ı karbonhidratlardan karşılanmalıdır.

Beslenme düzenine ek olarak, günlük yaşamda mutlaka yürüyüş veya orta şiddetli egzersizlere yer verilmelidir. Fiziksel aktivite yetersiz olduğunda, gıdalarla alınan kalori süratle yağa dönüşerek depolanır ve bu durum aşırı kilolanmaya sebebiyet verir. Bu nedenle hareketli bir yaşam tarzı, obezite ile mücadelenin temel taşlarından biridir.

Vücut Kitle İndeksi (VKİ) Hesaplama ve Kriterler

Vücut ağırlığının boy uzunluğuna göre normal olup olmadığını belirlemek için Vücut Kitle İndeksi (VKİ), yani İngilizce adıyla BMI (Body Mass Index) kullanılır. Bu oran, vücut ağırlığının boy uzunluğunun karesine bölünmesiyle elde edilir. Örneğin; 80 kg ağırlığında ve 1.60 metre boyundaki bir kişinin VKİ değeri 80 / 2.56 = 31.25 olarak hesaplanır ve bu sonuç kişinin şişman kategorisinde olduğunu gösterir.

Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından belirlenen VKİ kriterleri şu şekildedir:

Obezitenin Sağlık Üzerindeki Riskleri

Obezite, vücut organlarında ve damar içinde yağlanmaya yol açarak damar sertliği ve buna bağlı organ hastalıklarını tetikler. Bu süreçte hastalarda yüksek tansiyon ve şeker hastalığı (diyabet) gelişme riski oldukça yüksektir. Aşırı kilo, diyabetin yanı sıra diğer organlarda da kalıcı tahribatlara neden olabilmektedir.

Vücuttaki aşırı yağlanma, sağlıklı yaşamı engelleyerek hayat süresini ciddi ölçüde kısaltan bir faktördür. Morbid obezite olarak adlandırılan aşırı şişmanlık durumunda, kişinin yaşam konforu tamamen bozulur ve sağlığı ciddi risk altına girer. Bu nedenle obezite, mutlaka profesyonel yardım alınarak tedavi edilmesi gereken bir hastalıktır.

Obezite Tedavisinde Yaşam Tarzı Değişiklikleri

Tedavi sürecinde öncelik; diyet, yaşam şekli ve beslenme alışkanlıklarının kalıcı olarak değiştirilmesidir. Hafif ve orta düzeyde egzersizlerin günlük yaşama entegre edilmesi, sürecin başarısı için elzemdir. Hasta, ihtiyaç duyması halinde bu süreçte psikolojik destek alarak motivasyonunu koruyabilir.

Başarılı bir tedavinin anahtarı, yeni ve sağlıklı alışkanlıkların ömür boyu sürdürülmesidir. Zayıflayan hastaların tekrar kilo almasının temel nedeni, eski zararlı alışkanlıklarına geri dönmeleridir. Gerçek anlamda bir yaşam tarzı değişikliği yapmak ve bunu kalıcı kılmak, obezite ile savaşta kazanılması gereken en önemli hedeftir.

Obezite ve Metabolik Cerrahi Yöntemleri

Günümüzde obezite cerrahisi, sadece kilo kaybı sağlamakla kalmayıp obeziteye bağlı gelişen ikincil hastalıklar üzerinde de etkili olduğu için Metabolik ve Bariatrik Cerrahi olarak adlandırılır. Bu cerrahi girişimler, özellikle Metabolik Sendrom olarak bilinen ve kardiyovasküler hastalıklar ile diyabet riskini artıran durumların tedavisinde kullanılır. En sık tercih edilen iki yöntem şunlardır:

1. Laparoskopik Sleeve Gastrektomi (Tüp Mide)

Genel anestezi altında uygulanan bu yöntemde, midenin büyük bir kısmı özel aletlerle (stapler) kesilerek çıkarılır. Geriye yaklaşık 80-100 ml hacminde, tüp şeklinde ince uzun bir mide dokusu bırakılır. Bu işlem hem gıda alımını kısıtlar hem de Tip 2 Diyabet üzerinde hızlı bir düzelme sağlar. Ameliyat sonunda kaçak testi yapılarak işlemin güvenliği kontrol edilir.

2. Laparoskopik Gastrik Bypass

Bu yöntemde mide küçültülerek yaklaşık 80-100 cc'lik bir hacme düşürülür ve ince bağırsakların bir kısmı ile ağızlaştırılır. Bu sayede hem gıda alımı kısıtlanır hem de gıdaların bağırsakların bir kısmını atlaması sağlanarak emilim bozukluğu oluşturulur. Her iki etkinin birleşimiyle hızlı kilo kaybı ve diyabette kalıcı düzelme hedeflenir. Emilim değişikliği nedeniyle hastaların dışarıdan vitamin ve elektrolit desteği alması gerekebilir.

Ameliyatların Etkisi ve Olası Komplikasyonlar

Her iki cerrahi yöntem de Tip 2 Diyabet ve aşırı kilo üzerinde yüksek başarı oranlarına sahiptir. Ancak VKİ değeri 40’ın üzerinde olan ve yandaş hastalıkları bulunan bireylerde ameliyat sonrası bazı riskler mevcuttur. Olası komplikasyonlar arasında şunlar yer alabilir:

• Akciğer ve yara iltihaplanması,
• Bacak damarlarında pıhtılaşma ve akciğer embolisi,
• Mide kesi hattında oluşabilecek kaçaklar.

İstatistiksel olarak bakıldığında, ameliyat komplikasyonları %2.4 ile %5 arasındayken; tedavi edilmeyen obezite hastalarında kalp ve beyin damar tıkanıklığına bağlı ölüm riski %50 civarındadır. Bu veriler, cerrahi müdahalenin riskli durumlarda hayat kurtarıcı bir seçenek olduğunu açıkça ortaya koymaktadır.