Mitomani ( yalan söyleme hastalığı ; yalan söyleme alışkanlığı; patolojik yalan)

Yalanın Psikolojik Boyutu ve Bryant’ın Yalan Sınıflandırması

Araştırmacı Bryant (2008), yalan kavramını derinlemesine inceleyerek; niyet, sonuç, fayda sağlayan kişi, doğruluk ve kabul edilebilirlik kriterlerine göre bir sınıflandırma yapmıştır. Bryant'ın çalışmasına göre yalanlar; gerçek yalan, beyaz yalan ve gri yalan olmak üzere üç ana kategoride ele alınmaktadır.

Bryant’a Göre Yalan Türleri ve Özellikleri

Bryant’ın araştırması, yalanın sosyal ve bireysel etkilerini şu şekilde detaylandırmaktadır:

• Gerçek Yalan: Tamamen kötü niyetli ve aldatıcı bir yapıya sahiptir. İçinde hiçbir gerçeklik payı barındırmaz ve toplumca kabul edilemez. Bu yalan türünde temel amaç, yalan söyleyenin kendine fayda sağlamasıdır. Vahim sonuçlar doğurabilen bu tür, güven ilişkilerini zedelediği için yalanın en olumsuz formu olarak kabul edilir.
• Beyaz Yalan: Hilesiz ve iyi niyetle başvurulan ifadelerdir. Kişiyi üzüntüden veya olumsuz durumlardan koruma amacı taşır. Sonucu zararsızdır ve karşı tarafı koruyucu bir niteliğe sahiptir. Kısmen gerçeklik payı barındırabilen bu tür, sosyal olarak kabul edilebilir seviyededir.
• Gri Yalan: Niyetin ve sonucun belirsiz olduğu yalan türüdür. İyi veya kötü niyetle söylenebilir ve elde edilen fayda net değildir. Doğruluk düzeyi belirsiz olan bu yalanların etkisi tamamen yoruma bağlıdır; bazen olumlu bazen de olumsuz sonuçlar doğurabilir.

Patolojik Yalan: Mitomani Nedir?

Patolojik yalan, bireyin yalan söylemeyi bir alışkanlık haline getirmesi durumudur ve psikiyatri literatüründe mitomani olarak tanımlanır. İlk kez 1891 yılında Alman doktor Anton Delbrueck tarafından tanımlanan bu kavram, Yunanca muthos (efsane) ve Latince mania (delilik) kelimelerinin birleşiminden oluşur. Psikiyatride aynı zamanda pseudologia fantastica olarak da adlandırılmaktadır.

Mitomaninin Kökeni ve Nedenleri

Mitomani hastalarına mitoman denilmektedir. Bu rahatsızlığın temelinde genellikle düşük öz benlik saygısı ve kendine güvensizlik yatar. Birey, bu içsel eksikliklerini yalan söyleyerek kapatmaya çalışır. Yapılan gözlemler, mitomanların genellikle çalkantılı aile yaşamlarına sahip olduğunu göstermektedir.

Mitomani ile İlişkili Diğer Hastalıklar

Patolojik yalan söyleme durumu bazen tek başına bir bozukluk olabildiği gibi, bazen de farklı psikiyatrik hastalıkların bir bulgusu olarak ortaya çıkabilir. Bu hastalıklar şunlardır:

1. Bipolar bozukluklar
2. Dikkat eksikliği sendromu
3. Dürtü kontrol problemleri
4. Madde bağımlılığı
5. Sınırda (Borderline) kişilik
6. Narsistik kişilik bozukluğu
7. Takıntı bozuklukları

Mitomani, klinik tablodaki benzerlikler nedeniyle bazen kişilik bozuklukları ile karıştırılabilmektedir. Günümüzde mitomani hastaları üzerine yapılan araştırmalar hala sınırlı düzeydedir ve bu bireylerin tam olarak anlaşılması için daha fazla çalışmaya ihtiyaç duyulmaktadır.