Metabolik cerrahi nedir, hangi durumlarda yapılır?
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Obezite ve Tip 2 Diyabet: Küresel Bir Sağlık Sorunu
Günümüzde obezite, dünya genelinde hızla artan ve beraberinde ciddi komplikasyonlar getiren bir sağlık sorunudur. Obezite prevalansındaki bu artış, Tip 2 Diyabet (Şeker Hastalığı) gibi metabolik hastalıkların da tetiklenmesine neden olmaktadır. Bu hastalıklar, bireylerin sosyal yaşamını kısıtlamakta ve genel yaşam kalitesini ciddi ölçüde düşürmektedir.
İstatistiksel verilere bakıldığında, dünya nüfusunun yaklaşık %10’u obezite, %8’i ise diyabet sorunları ile mücadele etmektedir. Türkiye’deki tablo da benzer bir seyir izlemektedir. Devlet istatistik kurumunun verileri, nüfusun %17’sinin fazla kilolu, %10’unun ise obezite sorunu yaşadığını ortaya koymaktadır.
Metabolik Cerrahi Nedir? Obezite Cerrahisinden Farkı
Obezite ameliyatı geçiren hastalarda şeker hastalığının iyileştiği ve ilaç gereksiniminin ortadan kalktığı gözlemlendikten sonra yapılan bilimsel çalışmalar, bu durumun ince bağırsaklardan salgılanan hormonlarla ilişkili olduğunu kanıtlamıştır. Bu keşif, metabolik cerrahi kavramını tıp dünyasının gündemine taşımıştır.
Genel kabul gören tanımlamaya göre bu iki cerrahi disiplin arasındaki fark şöyledir:
- Obezite Cerrahisi: Vücut kitle indeksi (VKİ) 35’in üzerinde olan kişilere uygulanan ameliyatlardır.
- Metabolik Cerrahi: Vücut kitle indeksi 35’in altında olup, aynı zamanda şeker hastalığı bulunan kişilere uygulanan ameliyatlardır.
Ameliyatın Çalışma Mekanizması ve GLP-1 Hormonu
Roux-en-Y Gastrik By Pass, Mini Gastrik By Pass, Jejunoileal By Pass ve Biliopankreatik Diversiyon gibi saptırıcı ameliyatlardan sonra, henüz kilo kaybı başlamadan kan şekerinin kontrol altına alınması dikkat çekicidir. Bu durum, ince bağırsağın aşağı kısımlarındaki (ileum) L hücrelerinden salgılanan GLP-1 (Glukagon Benzeri Peptid) hormonu ile açıklanmaktadır.
GLP-1 hormonu, pankreasın beta hücrelerini uyararak insülin salgılanmasını artırır. Ayrıca yağ ve kas gibi periferik dokulardaki insülin direncini azaltarak, insülinin kan şekerini düşürme etkisini kolaylaştırır. Bu sayede hastaların dışarıdan insülin alma ihtiyacı minimize edilir.
Şeker Hastalığı Ameliyatı Kimlere Önerilmektedir?
Tip 2 Diyabetes Mellitus tanısı alan bireylerde, metabolik cerrahi aşağıdaki durumlarda değerlendirilir:
- Obezite ve şeker hastalığının birlikte seyrettiği vakalar.
- Obezite sınırında olmayıp yüksek kilolu olan ve şeker hastalığı kontrol altına alınamayan hastalar.
- Şeker hastalığına bağlı olarak gelişen; ayaklarda kangren, görme kaybı, böbrek ve kalp yetmezliği gibi komplikasyonlar henüz geri döndürülebilir aşamada olan hastalar.
Metabolik cerrahi için kesin bir yaş sınırı bulunmamakla birlikte, uygulamalar genellikle 18 ile 60 yaş arasındaki hastalara yapılmaktadır.
Metabolik Cerrahide Başarı Oranları
Uygulanan cerrahi yönteme göre şeker hastalığının kontrol altına alınma ve ilaç kullanımını bırakma oranları değişkenlik göstermektedir:
| Ameliyat Yöntemi | Şeker Hastalığı Kontrol Oranı |
|---|---|
| Sleeve Gastrektomi (Tüp Mide) | %40 - %60 |
| Roux-en-Y Gastrik By Pass | %80 - %90 |
| Mini Gastrik By Pass | %92 |
İlacı tamamen bırakamayan hastalarda ise insülin dozlarında ciddi düşüş yaşanmakta veya kan şekeri kontrolü sadece ağızdan alınan oral anti-diyabetik ilaçlarla sağlanabilmektedir.
Ameliyat Karar Süreci ve Uygun Olmayan Durumlar
Metabolik cerrahi kararı multidisipliner bir yaklaşımla verilir. Obezite cerrahı muayene ve tetkikleri yaptıktan sonra; Endokrinoloji, Anestezi ve Diyet Uzmanlarının görüşlerini alarak ameliyat planını oluşturur.
Ancak aşağıdaki durumlarda metabolik cerrahi uygulanması mümkün değildir:
- Genel anestezi ve karın ameliyatı için yüksek risk taşıyan hastalar.
- Crohn hastalığı gibi kronik bağırsak hastalıkları olanlar.
- Sindirim sistemi üzerinden daha önce operasyon geçirmiş olanlar.
- Şeker hastalığına bağlı komplikasyonların (kontrolü güç sorunlar) geri döndürülemez aşamaya ulaştığı kişiler.
