MENSTRÜEL SİKLUS

Menstrual Döngü Nedir?

Dişilerde yumurtalıklarda ve buna bağlı olarak rahimde meydana gelen periyodik değişikliklerin bütününe menstrual döngü adı verilir. Ergenlik döneminde başlayan bu biyolojik süreç, genellikle 45-55 yaşlarına kadar devam eder. Yumurtlamanın ve menstrual döngünün kalıcı olarak sona ermesi durumu ise tıpta menopoz olarak tanımlanmaktadır.

Menstrual Döngüyü Yöneten Temel Hormonlar

Sağlıklı bir dişide ortalama 28 gün süren bu döngü, beş temel hormonun kan plazmasındaki düzeylerine göre şekillenir. Bu hormonlar; folikül, ovulasyon, korpus luteum ve menstruasyon evrelerinin koordineli bir şekilde gerçekleşmesini sağlar. Süreçte rol oynayan hormonlar ve salgılandıkları yerler şu şekildedir:

Ergenlik Dönemi ve Hormonal Değişimler

Kız çocukları ergenlik dönemine ulaştığında hipotalamustan GnRH salgılanmaya başlar. Bu hormon ön hipofizi uyararak FSH ve LH salgılanmasını tetikler; bu artış ergenlik sürecini resmen başlatır. Hipofizden salgılanan bu hormonlar, ovaryumların olgunlaşmasını ve dişi eşey hormonlarının üretilmesini sağlar.

Süreçte kritik rol oynayan östrojen, rahim (uterus) ve vajinanın büyümesini sağlar. Bunun yanı sıra kalçanın genişlemesi, sesin incelmesi, yağ dokusunun artması ve göğüs gelişimi gibi ikincil eşey özelliklerin ortaya çıkmasında doğrudan etkilidir.

Menstrual Döngünün Evreleri

Menstrual döngü, birbirini takip eden dört ana evreden oluşur. Her evrenin kendine has hormonal dengesi ve fizyolojik görevleri bulunmaktadır.

1. Folikül Evresi (10 – 14 Gün)

Ovaryumda bulunan foliküllerden bir tanesinin, FSH etkisiyle gelişerek döllenme yeteneğine sahip bir yumurta oluşturduğu evredir. Hipotalamustan salgılanan GnRH'nin hipofizi uyarmasıyla başlayan bu süreçte şu olaylar gerçekleşir:

• FSH folikülleri uyarır; folikül kılıfı kalınlaşır ve içi sıvı ile dolar.
• Olgunlaşan folikülden az miktarda progesteron, bol miktarda östrojen salgılanır.
• Östrojen, uterus duvarında mitozu hızlandırarak uterus duvarının kalınlaşmasını sağlar.
• Kanda östrojen seviyesi yükseldiğinde, geri besleme mekanizmasıyla FSH salgısı durdurulur.

2. Ovulasyon (Yumurtlama) Evresi (1 Gün)

Folikülün yırtılmasıyla olgunlaşan yumurtanın yumurtalıktan atılmasına ovulasyon denir. Bu olay, hipofizden salgılanan LH hormonu etkisiyle gerçekleşir. LH, folikülün çatlamasını ve ikincil oositin serbest kalarak fallop tüpüne geçmesini sağlar. Döngünün yaklaşık 14. gününde gerçekleşen bu evrede vücut sıcaklığı yaklaşık 0,5 °C artış gösterir.

3. Korpus Luteum Evresi (10 – 14 Gün)

Ovulasyon sonrası parçalanan folikül, LH etkisiyle sarı renkli bir yapı olan korpus luteum (sarı cisim) yapısına dönüşür. Bu yapıdan bol miktarda progesteron ve az miktarda östrojen salgılanır. Progesteronun temel görevleri şunlardır:

• Endometriyumu uyararak embriyonun tutunması için uygun ortamı hazırlar.
• Kılcal damarları genişletir ve mukus salgısını artırır.
• Uterusun süngerimsi bir yapı kazanmasını sağlayarak gelişimi destekler.

Eğer döllenme gerçekleşirse, korpus luteum bozulmaz ve hamileliğin 5. ayına kadar progesteron salgılamaya devam eder. Daha sonra bu görevi plasenta devralır.

4. Menstruasyon Evresi (4 – 5 Gün)

Eğer yumurta fallop tüpünde spermle karşılaşmaz ve döllenme gerçekleşmezse, LH salgısı kesilir ve korpus luteum bozulur. Bu durum östrojen ve progesteron seviyelerinin ani düşüşüne neden olur. Hormonal desteğin kesilmesiyle uterusun iç duvarı (endometriyum) parçalanır.

Döllenmemiş yumurta ve rahim dokusu parçaları bir miktar kanla birlikte vücuttan atılır; bu sürece menstruasyon (adet görme) denir. Kanamanın ilk günü, yeni bir döngünün başlangıcı kabul edilir. Bu evrede yaşanan hormonal düşüşler; alınganlık, depresyon, mide bulantısı veya karın krampları gibi fizyolojik ve psikolojik rahatsızlıklara yol açabilir.