Larenks ve ses tellerinin (Gırtlak) Fonksiyonlarını bozan sebepler
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Gırtlak (Larenks) Fonksiyonlarını Bozan Temel Sebepler
Gırtlak (larenks), solunum ve ses üretimi için hayati öneme sahip bir organdır. Larenks fonksiyonlarının bozulmasına yol açan ana etkenler arasında travmalar, felçler, enfeksiyonlar ve tümörler yer almaktadır. Bu faktörler, ses kalitesinden solunum güvenliğine kadar geniş bir yelpazede klinik sorunlara yol açabilir.
I. Larinks Felçleri (Paralizileri)
Larinks felçleri, sinirsel iletimdeki aksaklıklara bağlı olarak sensoriyel ve motor olmak üzere iki ana grupta incelenir.
1. Sensoriyel Paraliziler
N. laryngeus superior sinirinin santral veya periferik hastalıkları sonucunda gelişir. Periferik seyri kısa olduğu için bu tip felçlere nadir rastlanır; genellikle tümörler ve hematomlar kaynaklı mikst tipler görülür. Santral paraliziler ise daha sıktır ve ağır metal zehirlenmeleri (Pb), narkoz, tabes, syringomyelia, multipl skleroz ve tümörler nedeniyle oluşabilir.
- Tek taraflı sensoriyel paralizi: Hayati tehlike oluşturmaz ancak kronik gıcık öksürüğüne yol açar.
- Bilateral (çift taraflı) paralizi: Aspirasyon tehlikesi ön plandadır; larenkste öksürük refleksi uyarılamaz.
- Tedavi: Öncelikle sebebe yöneliktir. Çift taraflı vakalarda hastaların nazogastrik sonda ile beslenmesi ve aspirasyon yapılması şarttır.
2. Motor Paraliziler
Motor felçler, fonksiyonel ve organik nedenlerle ortaya çıkabilir:
- Fonksiyonel Felçler: Daima afoni (ses kaybı) ile karakterizedir. Genellikle nöropat bireylerde, büyük ruhsal sarsıntı geçirenlerde, genç kadınlarda ve menopoz döneminde görülür. Ses telleri açık (abdüksiyon) durumda fikse kalır; ancak bir cisimle dokunulduğunda kapanabilir. Tedavi psikosomatik çerçevede psikiyatrist ile yürütülür.
- Organik Felçler:
- Konjenital: Doğum travması sonrası görülür; acil entübasyon gerektirir.
- Santral: Etyolojisi sensoriyel paralizilerle benzerdir.
- Periferik: En sık görülen formdur. Tiroid cerrahisi, kazalar, boyun ve mediastinal tümörler ile anevrizmalar sebep olabilir. Çift taraflı vakalarda başlangıçta ses kaybı (afoni) görülürken, sonradan gelişen kapalı (addükte) durum ileri derecede nefes darlığına yol açar ve acil trakeotomi gerektirir.
II. Akut Larenjitler
Akut larenjitler, yaş gruplarına göre farklı klinik tablolar sergiler.
Erişkinlerde Akut Larenjit
- Akut Kataral Larenjit (Larenjitis Simplex): Ses kısıklığı, hafif ateş ve gıcık hissi ile seyreder. Hemofilus İnfluenza, pnömokok ve virüsler en sık etkenlerdir. Tedavide ses istirahati, nemlendirme ve antibiyotikler kullanılır.
- Gribal Larenjit: Klinik tablo daha ağırdır; hemorajik, ülseratif veya nekrotizan lezyonlar görülebilir. Asfiksi (boğulma) riski nedeniyle yakın takip ve gerekirse kortikosteroid veya trakeotomi uygulanır.
Çocuklarda Akut Larenjit
| Hastalık Türü | Temel Belirtiler | Tedavi Yaklaşımı |
|---|---|---|
| Peudokrup | Gece ani gelen dispne ve asfiksi. | Sedasyon, efedrinli damlalar, ıslak kompres. |
| Krup (Larengotrakeobronşit) | Viral kaynaklıdır, 18-24 aylık bebeklerde sıktır. | Nemlendirme, epinefrin, kortikosteroid. |
| Akut Supraglottit | H. influenza tip b kaynaklıdır; "sıcak patates" konuşması görülür. | Antibiyoterapi ve gerekirse entübasyon. |
| Difteri | Kirli sarı membranlar (Variot'un karlı dağ belirtisi) görülür. | Antidifterik serum, penisilin, trakeotomi. |
III. Kronik Larenjitler
Kronik larenjitler, uzun süreli maruziyetler ve sistemik hastalıklar sonucunda gelişir.
- Basit Kronik Larenjit: Sesin kötü kullanımı ve hijyenik olmayan ortamlar ana etkendir. En belirgin semptom ses kısıklığıdır.
- Pakidermi ve Lökoplazi: Mukoza proliferasyonu ile karakterizedir. Beyaz plaklar (lökoplazi) prekanseröz (kanser öncesi) kabul edilebilir; cerrahi müdahale veya sıkı takip gerektirir.
- Laryngitis Sicca (Atrofica): Genellikle atrofik rinit ile beraber görülür. Mukoza kuru ve kabukludur; kötü kokulu sekresyon mevcuttur.
- Larinks Tüberkülozu: Genellikle akciğer tüberkülozuna sekonder gelişir. Disfoni, disfaji ve dispne temel belirtilerdir. Spesifik anti-tüberküloz ilaçlar ve ses istirahati ile tedavi edilir.
- Larinks Sifilizi: Hastalığın ikinci ve üçüncü evrelerinde görülür. Üçüncü devrede oluşan gomlar, ciddi deformasyonlara ve fonksiyonel bozukluklara yol açar. Tedavide penisilin ve cerrahi düzeltmeler uygulanır.
