Kanserli çocuklarda beslenme

Çocukluk Çağı Kanserlerinde Beslenme ve Malnütrisyonun Önemi

Kanser, günümüzde çocuklarda ölüme neden olan hastalıklar listesinde üst sıralarda yer almaktadır. Kanser ve kanser tedavisi, gıda alımını, emilimini ve metabolizmayı doğrudan etkileyerek ciddi beslenme bozukluklarına yol açar. Çocukluk çağı tümörlerinde malnütrisyon (aşırı zayıflık) sık karşılaşılan bir durumdur; özellikle nöroblastom, Wilms tümörü ve Ewing sarkom gibi tümörlerin ileri evrelerinde ve metastaz varlığında bu risk belirgin şekilde artar.

Malnütrisyon gelişimi, tedavi sürecini şu olumsuz faktörlerle etkilemektedir:

• Enfeksiyonlara karşı direncin azalması
• Kemoterapi programında aksamalar yaşanması
• Hastanede yatış süresinin uzaması
• Sekel oluşumu ve ölüm oranlarının yükselmesi

Kanserli Çocuklarda Malnütrisyon Gelişimini Tetikleyen Faktörler

Çocuklarda beslenme bozukluğu gelişmesinde hem hastalığın kendisi hem de uygulanan tedavi yöntemleri rol oynar. Sindirim sistemine uygulanan radyasyon, sık aralıklı kemoterapi, büyük karın ameliyatları ve hastalığın ileri evrede olması temel risk faktörleridir. Ayrıca, psikolojik etkenler veya ilaçların yan etkisiyle gelişen iştahsızlık, besin alımını kritik seviyelere düşürür.

Beslenme yetersizliğini derinleştiren diğer unsurlar şunlardır:

• Ağızda oluşan yaralar, iltihaplar ve tat/koku değişiklikleri
• Bulantı, kusma ve ishal yoluyla yaşanan enerji kayıpları
• Vücudun aminoasitlerden glukoz üretme (glukoneogenezis) ihtiyacının artması

Çocuklar, yetişkinlere kıyasla vücutlarındaki yağ oranının ve kalori depolarının azlığı nedeniyle çok daha kısa sürede malnütrisyona girerler. Bu durum, özellikle kemoterapi süresince daha belirgin hale gelmektedir.

Beslenme Desteği Gerektirme Kriterleri ve Değerlendirme

Özellikle ağız boşluğu, geniz, yemek borusu ve sindirim sistemi tümörleri olan hastalar yüksek risk grubundadır. Bu hastalar, hem ilk başvuru anında hem de tedavi sürecinde iştah ve günlük kalori tüketimi açısından yakından izlenmelidir. Uzmanlar tarafından yapılan ölçümler ve biyokimyasal testler sonucunda, hastanın beslenme desteğine ihtiyacı olup olmadığına ve uygulanacak yönteme karar verilir.

Kanser Tedavisinde Beslenme Planı Seçenekleri

Beslenme bozukluğunun derecesine ve sindirim sisteminin fonksiyonelliğine göre aşağıdaki tedavi yollarından biri veya birkaçı tercih edilir:

1. Ağızdan alım isteğini arttırma
2. Enteral beslenme desteği (Nazogastrik tüp veya PEG)
3. Damardan (Parenteral) beslenme desteği
4. Kombinasyon seçenekleri

1. Ağızdan Beslenme Desteği Stratejileri

Kanser tedavisi sürecinde yan etkileri minimize etmek için aile ile işbirliği yapılmalıdır. Hastanede yatan çocuklarda iştah kaybını önlemek adına kemoterapi saatleri ile yemek saatlerinin çakışmamasına dikkat edilmelidir. Refakatçi eşliğinde yemek yemenin hasta motivasyonunu artırdığı bilinmektedir.

Beslenme stratejisinde şu noktalar öne çıkar:

• Diyeti, çocuğun sevdiği ve besin değeri yüksek gıdalarla zenginleştirmek
• Hazır tıbbi sıvı ürünleri, ana öğün alımını engellememesi için öğün aralarında veya sonrasında vermek
• Hastane yemekleri yerine, mümkünse evden getirilen ve çocuğun tercih ettiği gıdaları sunmak

Araştırmalar, kemoterapi dönemindeki çocukların günlük kalori ihtiyacının hastanede %63’ünü, evde ise ancak %77’sini karşılayabildiğini göstermektedir. Bu enerji açığı kapatılamadığında enteral veya damardan desteğe geçilmelidir.

2. Enteral Beslenme Desteği (Nazogastrik veya PEG)

Sindirim sistemi işlevsel olan hastalarda, bağırsak bütünlüğünü koruduğu için enteral beslenme ilk tercihtir. Bu yöntemin avantajları şunlardır:

Eğer destek 3 aydan kısa sürecekse nazogastrik tüp, daha uzun sürecekse PEG (gastrostomi) yöntemi uygulanır. Baş-boyun tümörlerinde PEG kullanımı, damardan beslenmeye göre daha üstün sonuçlar vermektedir.

3. Damardan (Parenteral) Beslenme

Sindirim sisteminin tamamen çalışmadığı veya enteral beslenmenin yetersiz kaldığı durumlarda, hastanın ihtiyaç duyduğu tüm besin öğeleri doğrudan damar yoluyla sağlanır.