JİNEKOLOJİK HASTALIKLAR HAKKINDA BİLMENİZ GEREKENLER

Modern Yaşamda Uzayan Ömür ve Sağlık Paradoksu

İnsanoğlu için öngörülen biyolojik yaşam süresi ortalama 120 yıl olarak kabul edilmektedir. Günümüzde kanser ve kronik hastalıkların görülme sıklığındaki artış, eski dönemlere göre daha sağlıksız olduğumuz izlenimini yaratsa da istatistikler tam tersini göstermektedir. Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre, 1950’li yıllarda kadınlarda beklenen ortalama yaşam süresi 45 yıl iken, 2012 verilerinde bu rakam 75 yıla yükselmiştir.

Erkeklerde de benzer bir artış gözlemlenmekle birlikte, kadınlardaki bu 30 yıllık artış Orta Çağ’daki bir insan ömrüne bedeldir. Peki; GDO’lu gıdalar, çevre kirliliği, stres ve hareketsizlik gibi birçok olumsuz faktöre rağmen yaşam süresi nasıl uzamaktadır? Bu sorunun cevabı, toplumsal refahın ve sağlık teknolojilerinin kullanım biçiminde gizlidir.

Refah Düzeyi, Mutluluk ve Sağlık İlişkisi

Gallup tarafından 2005-2011 yılları arasında yapılan Dünya Mutluluk Araştırması, sağlık ve yaşam süresi arasındaki ilişkiye dair önemli ipuçları sunmaktadır. Araştırmaya göre Danimarka, Finlandiya ve Norveç gibi İskandinav ülkeleri en mutlu ve en uzun ömürlü toplumlar arasında yer almaktadır. Türkiye ise bu sıralamada 78. sırada bulunmaktadır.

Refah seviyesi yüksek olan bu ülkeler, güçlerini lüks yaşam yerine "her şey insan içindir" felsefesiyle organize etmişlerdir. İnsan sağlığına zararlı unsurları minimize ederek sağlık teknolojilerini herkesin ulaşabileceği bir seviyeye taşımışlardır. Kendi sağlığımızı korumak için ya bu toplumsal düzeye ulaşmayı beklemeli ya da bireysel olarak check-up yaklaşımlarını hayatımıza dahil etmeliyiz.

Kadın Sağlığında Erken Tanının Önemi

Özellikle 40’lı yaşlardan sonra jinekolojik kanser riskine karşı bilinçlenmek ve periyodik muayeneleri aksatmamak hayati önem taşır. Birçok insan, yaşam biçiminin değişmesinden veya hastalık öğrenme korkusundan dolayı kontrolden kaçsa da bu durum kaçınılmaz sonuçları değiştirmez. Kadınlarda en sık görülen kanser türleri arasında meme, kolorektal, endometrial, akciğer, servikal, cilt ve over kanserleri yer almaktadır.

1. Meme Kanseri

Meme kanserlerinin %70’i hastanın kendisi tarafından fark edilmektedir ve vakaların %90’ında aile öyküsü bulunmamaktadır. Bu nedenle bireysel farkındalık en güçlü savunma mekanizmasıdır.

• Risk Faktörleri: 40 yaş üstü olmak, geç yaşta ilk doğum (35+), erken adet görme, geç menopoz, obezite ve hormonal takviyeler.
• Periyodik Muayene: 20 yaşından itibaren kendi kendine muayene, 3 yılda bir doktor kontrolü.
• Mamografi: 40-49 yaş arası 1-2 yılda bir, 50 yaş ve üzeri her yıl yapılması önerilir.

2. Endometrium (Rahim İçi) Kanseri

Genellikle menopoz sonrası dönemde görülen bu kanser türünün en tipik belirtisi menopoz sonrası vajinal kanamadır. Olguların sadece %5'i 40 yaş altındadır.

• Risk Faktörleri: Obezite, hipertansiyon, diyabet, hiç doğum yapmamış olmak ve aşırı östrojen maruziyeti.
• Tarama: Menopoz sonrası yıllık vajinal ultrason ile rahim içi kalınlık takibi yapılmalıdır. 5 mm ve üzeri kalınlaşmalarda biyopsi gereklidir.

3. Serviks (Rahim Ağzı) Kanseri

Rahim ağzı kanserinde en önemli risk faktörü HPV (siğil virüsü) olarak bilinmektedir. Erken tanıda Pap Smear testi son derece etkili bir yöntemdir.

• Korunma: 9-26 yaş arası (ideal 11-12 yaş) 3 doz HPV aşısı önerilir.
• Tarama Takvimi:
  • 21-29 yaş arası: 2 yılda bir Smear testi.
  • 30-65 yaş arası: 3 ardışık sağlıklı sonuç sonrası 3 yılda bir.
  • 65 yaş sonrası: Son 3 test sağlıklı ise tarama bırakılabilir.

4. Over (Yumurtalık) Kanseri

Sinsi ve hızlı ilerleyen bir tür olduğu için erken tanısı en güç jinekolojik kanserdir. Vakaların %70’i maalesef ileri evrede teşhis edilmektedir.

• Belirtiler: Karında şişkinlik, sık tuvalete çıkma, kabızlık veya bel ağrısı gibi spesifik olmayan bulgular.
• Risk Faktörleri: Ailede yumurtalık kanseri öyküsü (riski 3.6 kata kadar artırır), kısırlık öyküsü ve obezite.
• Takip: Riskli hastalarda 6 ayda bir, diğerlerinde yıllık transvajinal ultrason ve CA-125 tümör marker ölçümü önerilmektedir.

5. Dış Genital Cilt Kanserleri

Yavaş seyirli olan bu tür, ciltteki renk ve yapı değişiklikleri ile belirti verir. Çoğunlukla kaşıntı şikayetiyle başladığı için mantar enfeksiyonları ile karıştırılabilir.

• Dikkat Edilmesi Gerekenler: 40 yaş sonrası dış genital bölgede iyileşmeyen ülserler, kabuklanan lezyonlar veya renk değişimleri.
• Tanı: Şüpheli durumlarda tek kesin tanı yöntemi biyopsidir. Menopoz sonrası görülen genital siğiller de bu kapsamda dikkatle incelenmelidir.