İTP İmmün Trombositopenik Purpura Hastalığı

Çocuklarda İTP (İmmün Trombositopenik Purpura) Nedir?

Küçük çocuğunuzun vücudunda yaygın olarak morluklar görürseniz vakit kaybetmeden tam kan sayımı yaptırmalısınız. Bu belirtiler, kandaki pıhtılaşmayı sağlayan hücrelerin (trombosit) düşüklüğüyle karakterize olan İTP hastalığının habercisi olabilir.

İTP (İmmün Trombositopenik Purpura), çocuklarda oldukça sık rastlanan bir kanama bozukluğudur. Bağışıklık sistemindeki bir uyarı sonucu vücudun kendi trombositlerini yabancı algılayıp yok etmesiyle ortaya çıkar. Hastalık ismini şu üç temel unsurdan alır:

• İmmün: Bağışıklık sistemindeki uyarılma.
• Trombopeni: Pıhtılaşma hücrelerinin azalması.
• Purpura: Bu azalmaya bağlı oluşan cilt altı kanamaları.

İTP Çeşitleri ve Görülme Sıklığı

Hastalık, seyir hızına ve hastanın yaşına göre iki ana gruba ayrılmaktadır:

1. Akut İTP: Çocuklarda %85-90 oranında görülen, aniden ortaya çıkan tiptir. Genellikle 2-6 yaş arası çocuklarda (en sık 3 yaş) görülür ve cinsiyet ayrımı gözetmez. Trombosit sayısı bir anda sıfıra kadar düşebilir.
2. Kronik İTP: Daha çok büyük çocuklarda, genç erişkinlerde ve orta yaşlılarda görülür. Kız çocuklarında görülme oranı daha yüksektir. Sinsi ilerler ve trombosit değerleri genellikle 40.000 - 50.000 civarında seyreder.

İTP Neden Olur? Tetikleyici Faktörler Nelerdir?

İTP’nin kesin nedeni henüz tam olarak bilinmemekle birlikte, özellikle ilkbahar ve sonbahar aylarında enfeksiyonların artışıyla paralel olarak vaka sayısı artar. Genellikle bir viral enfeksiyondan 2-3 hafta sonra ortaya çıkar.

Hastalığı tetikleyebilecek unsurlar şunlardır:

• Virüsler: Kızamık, suçiçeği ve öpücük hastalığı gibi virüsler.
• İlaçlar: Antibiyotikler (Sefalosporin veya Sülfonamid grubu) ve bazı ağrı kesiciler.
• Aşılar: Nadiren de olsa bağışıklık sistemini uyararak İTP'ye zemin hazırlayabilir.

İTP Belirtileri ve Kanama Riskleri

Normal bir insanda trombosit değeri milimetreküpte 200.000 ile 400.000 arasındadır. 150.000'in altı trombopeni olarak kabul edilir. Belirtiler trombosit sayısına göre değişiklik gösterir:

En korkutucu komplikasyon olan beyin kanaması, %1'den az görülse de uykuya meyil, şiddetli baş ağrısı ve kusma ile kendini belli eder.

İTP Tedavi Yöntemleri

Tedavi süreci, hastalığın şiddetine ve tipine göre uzman doktorlar tarafından planlanır. Tedavide kullanılan temel yöntemler şunlardır:

• Kortikosteroid (Kortizon): En sık kullanılan ve başarılı sonuç veren yöntemdir. Ancak lösemi gibi hastalıkları maskeleyebileceği için mutlaka kemik iliği incelemesi sonrası başlanmalıdır.
• İVİG (Gamaglobülin): Damardan verilen, kemik iliği biyopsisi gerektirmeyen ancak daha maliyetli bir seçenektir.
• Anti-D (Winro): Son yıllarda başarıyla kullanılan bir diğer ilaç seçeneğidir.
• Splenektomi (Dalak Ameliyatı): Genellikle 6 yaşından büyük kronik vakalarda, trombositlerin parçalandığı yer olan dalağın alınması işlemidir.

İTP’li Çocuklarda Dikkat Edilmesi Gerekenler

İTP tanısı alan çocukların günlük yaşamında bazı kısıtlamalar ve önlemler hayati önem taşır:

• İlaç Kullanımı: Kanı sulandırdığı için aspirin kesinlikle yasaktır. Bilinçsiz bitkisel karışımlardan (ısırgan otu vb.) kaçınılmalıdır.
• Fiziksel Aktiviteler: Düşme ve çarpma riski taşıyan grup sporları, bisiklet, motosiklet ve yüksek basınç değişikliği yaratan uçak yolculukları sakıncalıdır.
• Tıbbi Müdahaleler: Kas içi kanama riski nedeniyle kalçadan iğne yapılmamalı, damar yolu tercih edilmelidir.
• Beslenme: Kortizon tedavisi sırasında tuzsuz ve az şekerli beslenilmelidir. C vitamini damar geçirgenliğini azalttığı için destekleyici olabilir.

İyileşme Süreci ve Takip

Akut İTP vakalarının çoğu 2 ile 6 hafta içinde kendiliğinden veya tedaviyle düzelir. Eğer trombosit düşüklüğü 6 ay ile 1 yıl arasında devam ederse hastalık kronik olarak kabul edilir. İyileşen çocukların ilk 6 ay kan sayımlarıyla izlenmesi ve ilk 2 yıl canlı aşılardan uzak durulması önerilir. Hastalık bulaşıcı değildir ve İTP'li annelerin bebeklerinde görülen geçici trombosit düşüklüğü genellikle birkaç hafta içinde kalıcı hasar bırakmadan düzelir.