İNFERTİLİTE NEDİR? SEBEBLERİ ?

İnfertilite (Kısırlık) Nedir?

Bir yıl boyunca, haftada ortalama üç kez düzenli ve korunmasız cinsel ilişkiye girilmesine rağmen gebelik oluşmaması durumu tıbbi olarak infertilite, halk arasında ise kısırlık olarak tanımlanır. Gebelik planlayan çiftlerin yaklaşık %57'sinde ilk 3 ayda, %72'sinde 6 ayda ve %85'inde 1 yılın sonunda gebelik gerçekleşmektedir. Ancak evli çiftlerin %10-15'lik bir kısmında bu süre zarfında gebelik oluşmaz ve profesyonel destek gerektiren infertilite teşhisi konulur.

Türkiye'de sosyal baskılar nedeniyle çiftler genellikle bu durumu paylaşmaktan çekinmekte ve araştırmalara ancak 2. veya 3. yılın sonunda, çevrelerinden gizleyerek başlamaktadır. Oysa erken teşhis ve müdahale, başarı şansını artıran en kritik faktörlerden biridir.

Kısırlığın Temel Nedenleri

İnfertilite vakaları, kaynağına göre temel olarak dört ana grupta incelenmektedir:

1. Erkek faktörü
2. Kadın faktörü
3. Kadın ve erkek faktörünün birleşimi
4. Sebebi açıklanamayan (idiopatik) infertilite

Toplumdaki yaygın kanının aksine, kısırlığın en yaygın sebeplerinden biri erkek faktörüdür. Araştırmalar, infertilite vakalarının yaklaşık %40'ında sorunun erkek kaynaklı olduğunu göstermektedir. Bu nedenle, infertil çiftlerin mutlaka birlikte başvurması ve sürecin eş zamanlı olarak yürütülmesi hayati önem taşır.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalıdır?

Gebelik oluşmadığında doktora başvurma süresi, anne adayının yaşına göre değişkenlik gösterir:

• 35 yaş altındaki anne adayları: 12 aylık korunmasız ilişki sonrası gebelik oluşmadıysa,
• 35 yaş üstündeki anne adayları: 6 aylık sürecin sonunda gebelik oluşmadıysa vakit kaybetmeden bir uzmana başvurmalıdır.

1 Yıl Beklemeden Doktora Başvurulması Gereken Durumlar

Aşağıdaki durumlardan birine sahip olan hastaların, standart bekleme sürelerini doldurmadan tıbbi destek almaları önerilir:

• Kadın yaşının 35'in üzerinde olması,
• Düzensiz adet döngüleri,
• Endometriozis veya pelvik enfeksiyon varlığı,
• Geçirilmiş abdominal cerrahi öyküsü (çikolata kisti, miyom veya rahim ağzı operasyonları).

İnfertilitede Yaş ve Sigara Faktörü

Kadın yaşı ilerledikçe yumurta rezervi ve kalitesi azaldığı için gebelik şansı düşmekte, tüp bebek başarı oranları da bu durumdan etkilenmektedir. Araştırma verilerine göre bir yıllık süreçte gebe kalamama oranları yaş gruplarına göre şöyledir:

Sigara kullanımı, doğurganlığı doğrudan tehdit eden bir unsurdur. Sigara içen kadınlarda infertilite görülme oranı, içmeyenlere göre 10 kat daha fazladır. Kadın infertilitesinin %13'ünün doğrudan sigara kaynaklı olduğu ve bu alışkanlığın gebe kalma süresini 3 ila 12 ay arasında geciktirdiği tespit edilmiştir.

Kadın ve Erkek İnfertilite Nedenleri

Kadınlarda İnfertilite Nedenleri ve Dağılımı:

• Ovülasyon (Yumurtlama) Bozuklukları: %40
• Tüplerdeki ve Karındaki Yapışıklıklar: %40
• Nedeni Açıklanamayan Grup: %30
• Sistemik Hastalıklar: %15
• Endometriozis: %5 - 15
• Endokrin Nedenler: %9

Erkeklerde İnfertilite Nedenleri:

• Karından veya kasıktan yapılmış cerrahi operasyonlar,
• Cinsel yolla bulaşan hastalık öyküsü.

Tanı ve Değerlendirme Süreci

İnfertil çiftlerin değerlendirilmesinde dört aşamalı bir test süreci izlenir:

1. Erkek İçin Spermiogram: 3-5 günlük cinsel perhiz sonrası yapılan sperm analizi. Normal değerler; 1 ml'de 20 milyon üzeri sayı, %50 üzeri hareketlilik ve minimum %4 (ideal %14) canlılık oranıdır.
2. Hormon Tahlilleri: Adetin 2. veya 3. gününde aç karnına yapılan testler.
3. HSG (Rahim Filmi): Kanalların açıklığını ve rahim boşluğunda gebeliğe engel bir sorun olup olmadığını kontrol eder.
4. Jinekolojik Ultrason: Adetin 3. günü yapılarak yumurta rezervlerinin tespiti sağlanır.

Tedavi Yöntemleri

İnfertilite tedavisi, saptanan faktörlere göre kişiye özel planlanır. Nedenlere bağlı olarak normal ilaç tedavisi veya cerrahi müdahale gerekebilir. Ayrıca yardımcı üreme teknikleri olan insiminasyon (aşılama) veya tüp bebek (IVF) yöntemleri uygulanabilir. Ürolojik bir problem tespit edilmesi durumunda ise süreç üroloji uzmanı ile konsülte edilerek yürütülür.