HIV / AIDS

HIV ve AIDS Hakkında Bilinmesi Gerekenler

HIV (Human Immunedeficiency Virus), insan bağışıklık yetmezliği virüsü olarak tanımlanan ve doğrudan bağışıklık sistemini hedef alan bir virüstür. Vücudun savunma mekanizmasını zayıflatarak hastalıklara karşı dirençsiz kalmasına yol açan bu virüsü taşıyan bireyler HIV pozitif olarak adlandırılmaktadır. HIV ve AIDS sıklıkla birbirine karıştırılsa da, aralarında evre farkı bulunmaktadır.

1. HIV Nedir?

HIV, bağışıklık sistemini zayıflatarak vücudun enfeksiyonlara karşı mücadelesini engelleyen bir virüstür. Virüsün vücutta bulunması, kişinin bağışıklık sisteminin saldırı altında olduğu anlamına gelir.

2. AIDS Nedir?

AIDS (Edinsel İmmun Yetmezlik Sendromu), HIV virüsü ile enfekte olan bir kişinin tedavi almaması durumunda ulaşacağı son evredir. AIDS bir hastalık değil, birden fazla hastalığın bir arada görülebildiği bir sendromdur. Hastalığın son dönemi olması sebebiyle kesin bir tedavisi yoktur; ancak günümüzde kullanılan antiretroviral ilaçlar sayesinde HIV’in AIDS evresine dönüşmesi yıllarca geciktirilebilmektedir. Bu sayede HIV ile enfekte olan birçok hasta, 20 yılın üzerinde sağlıklı bir yaşam sürebilmektedir.

3. HIV Vücutta Nasıl Etkili Olmaktadır?

HIV, bağışıklık sisteminin temel taşı olan CD4 T Lenfositleri isimli hücrelere saldırır. Bu hücrelerin azalmasıyla birlikte bağışıklık sistemi zayıflar. Savunmasız kalan vücutta fırsatçı enfeksiyonlar ortaya çıkar ve normalde kolayca atlatılabilecek hastalıklar kişi için riskli hale gelir.

4. HIV Nasıl Bulaşır?

HIV’in birincil bulaşma yolu korunmasız cinsel ilişkidir. Anal ve düşük ihtimalle de olsa oral seks yoluyla bulaşabildiği kanıtlanmıştır. Diğer bulaşma yolları ise şunlardır:

• Enfekte kanla temas (Kan alma, kan verme işlemleri),
• Enfekte iğne kullanımı,
• Doğum sırasında anneden çocuğa veya emzirme yoluyla,
• Sperm ve vajinal salgı gibi vücut sıvılarının transferi,
• Diş operasyonları, dövme ve piercing uygulamaları.

Önemli Not: HIV; gözyaşı, salya, sarılma ve el sıkışma gibi sosyal temaslarla bulaşmaz.

5. HIV Bulaşan Kişi Bunu Anlayabilir mi?

Virüs bulaştıktan sonraki 2-4 hafta içinde çoğu kişide grip benzeri semptomlar görülür. Bu sürece Akut HIV Enfeksiyonu denir. Belirtiler şunlardır:

• Ateş ve boğaz ağrısı,
• Lenf nodlarında büyüme (beze oluşumu),
• Baş ağrısı, halsizlik ve bitkinlik,
• İshal ve kas ağrıları.

Birçok kişi bu durumu şiddetli bir grip sanarak detaylı araştırma yapmamaktadır. Bu nedenle tanı konulması zorlaşmaktadır. İstatistiklere göre HIV ile enfekte her 5 kişiden biri virüs taşıdığını bilmemektedir.

6. Belirtiler Kaç Yıl Sonra Ortaya Çıkar?

Eğer kişi şüphelenip test yaptırmazsa, hastalık belirtileri ortalama 8 yıl (3 ile 12 yıl arası) içinde belirginleşmeye başlar.

7. Hastalık AIDS’e Ne Zaman ve Nasıl Dönüşür?

HIV bulaşan hastaların yaklaşık yarısında 10 yıl içinde AIDS gelişir. AIDS evresinin ilk işaretleri şunlardır:

• %40 oranında ağır zatürre (Pneumocystis pneumenia),
• %20 oranında tükenmişlik sendromu,
• Yemek borusu mantar enfeksiyonları ve solunum yolu enfeksiyonları.
• Kilo kaybı, gece terlemeleri, kuru öksürük ve konsantrasyon güçlüğü.

8. HIV/AIDS Tanısı Nasıl Konur?

Tanı için kullanılan farklı test yöntemleri ve bu testlerin güvenilir olduğu zaman dilimleri bulunmaktadır:

9. HIV Tanısında En Erken Sonuç Veren Test Hangisidir?

En erken ve kesin tanı yöntemi HIV RNA PCR testidir. Bu test, moleküler yöntemle doğrudan kandaki virüs miktarını (viral yük) ölçer. Antijen veya antikor oluşmasını beklemeden virüsün kendisini saptadığı için pencere dönemini minimuma indirir.

10. HIV RNA Testi Ne Zaman Pozitifleşir?

HIV RNA, şüpheli ilişkiden 5 gün sonra pozitifleşmeye başlar ve en geç 10 gün içinde kanda kesin olarak saptanabilir. Vücutta antikorlar oluşmadan çok daha önce sonuç verdiği için kesin tanıda önerilen en etkili yöntemdir.

Dikkat Edilmesi Gerekenler: HIV RNA PCR testi her laboratuvarda yapılamaz. Bu testin; özel eğitimli personele, moleküler test altyapısına ve gerekli akreditasyonlara sahip deneyimli laboratuvarlarda yapılması hayati önem taşımaktadır. Türkiye’de bu teknolojiye sahip sınırlı sayıda özel laboratuvar bulunmaktadır.

İçerik Uzm. Dr. Şafak GÖKTAŞ (İnfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı) bilgilerine dayanmaktadır.