Histerosalpingografi - ilaçlı rahim ve tüp filmi
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Histerosalpingografi (HSG) Nedir?
Histerosalpingografi (HSG), infertilite (kısırlık) tanısında sıkça başvurulan ve önemi giderek artan bir radyolojik incelemedir. Bir X-ray (röntgen) işlemi olan HSG; uterus (rahim) ve Fallop tüpleri içindeki yapışıklıkları, anomalileri ve tüplerin açıklık durumunu belirlemek amacıyla kullanılır. Rahim ve tüplerdeki yapısal bozuklukların ortaya çıkarılmasında kritik bir rol oynar.
HSG ile tespit edilebilen başlıca uterin (rahimsel) anomaliler şunlardır:
- Rahim içi yapışıklıklar
- Polipler ve myomlar
- Cerrahi sonrası değişiklikler
- Adenomyozis
Tüplerde gözlenebilen anomaliler ise şunları kapsar:
- Tıkanıklıklar ve polipler
- Hidrosalpenks (tüplerin sıvı ile şişmesi)
- Tüba çevresi yapışıklıklar
- Salpingitis istmika nodosum
HSG Hangi Durumlarda Yapılır?
HSG, kadın üreme sağlığının değerlendirilmesinde geniş bir kullanım alanına sahiptir. Özellikle şu vakalarda HSG çekimi büyük önem taşır:
- İnfertilite (kısırlık) araştırmaları
- Tekrarlayan düşüklerin nedenlerinin incelenmesi
- Tüp ligasyonu (tüplerin bağlanması) sonrası postoperatif değerlendirme
- Bağlanan tüplerin tekrar açılması istendiğinde
- Bazı myomektomi operasyonları öncesinde rahim içi ve tüplerin kontrolü
Rahim iç tabakası (endometrium) değerlendirmesinde genellikle ultrasonografi tercih edilse de, uterus kontürü ve myom lokalizasyonu gibi detaylarda Magnetik Rezonans (MR) ve HSG daha net bilgiler sunar. Bu nedenle HSG görüntülerinin tecrübeli radyologlar tarafından yorumlanması esastır.
HSG Tekniği ve Uygulama Süreci
İşlem öncesinde hastada gebelik veya akut pelvik enfeksiyon bulunmadığından emin olunmalıdır. İşlem sırasında oluşabilecek krampları önlemek amacıyla, uygulamadan bir saat önce nonsteroidal anti-inflammatuar (ağrı kesici/kramp giderici) ilaç kullanımı tavsiye edilir.
En Uygun Zamanlama
HSG çekimi için en ideal zaman, adetin başlangıcından itibaren 6. ile 8. günler arasıdır. Bu dönemde endometrium tabakası ince olduğu için rahim içi daha net görülür ve tübal açıklık (ostium) belirginleşir. Gebelik riskini ortadan kaldırmak için hastaların çekim gününe kadar cinsel ilişkiden kaçınması önerilir.
Uygulama Adımları
- Hazırlık: Hasta litotomi pozisyonuna alınır, sterilizasyon sağlanır ve vajinaya spekulum yerleştirilir.
- Kateter Yerleşimi: HSG kateteri servikal kanala yerleştirilerek balonu şişirilir.
- Kontrast Madde Enjeksiyonu: Suda çözünen kontrast madde yavaşça verilir ve floroskopik izleme başlar.
- Görüntüleme Aşamaları:
- 1. Film: Uterusun erken dolumu (dolma defektleri ve mukoza konturu incelenir).
- 2. Film: Uterin kavitenin tam şekli.
- 3. Film: Fallop tüplerinin değerlendirilmesi.
- 4. Film: Kontrast maddenin karın boşluğuna (intraperitoneal) yayılımı.
HSG İşleminin Komplikasyonları ve Riskleri
Her tıbbi işlemde olduğu gibi HSG'de de bazı riskler mevcuttur. Dikkatli ve titiz bir çalışma ile bu riskler minimize edilebilir:
| Komplikasyon Türü | Açıklama |
|---|---|
| Enfeksiyon | Pelvik enfeksiyon riski (PID öyküsü olanlarda dikkat edilmelidir). |
| Alerjik Reaksiyon | Kontrast maddeye karşı gelişebilecek hassasiyet. |
| İntravazasyon | Maddenin damar içine kaçması (genellikle tehlikesizdir). |
| Embolizasyon | Yağlı kontrast madde kullanımında görülebilen risk. |
| Kanama ve Kramp | İşlem sonrası 2-4 gün hafif kanama ve distansiyona bağlı kramplar. |
HSG ile Uterusun (Rahim) Değerlendirilmesi
Normal bir rahim kavitesi HSG'de üçgen şeklinde izlenir. İnceleme sırasında şu bulgularla karşılaşılabilir:
- Uterin Kıvrımlar: Boyuna eksende görülen paralel çizgiler normal bulgudur.
- Konjenital (Doğuştan) Anomaliler: Müller kanallarının gelişim bozukluğu sonucu oluşan Unicornuate (tek boynuzlu), Bicornuate (çift boynuzlu), Septat (perdeli) veya Arkuat uterus yapıları saptanabilir.
- Dolma Defektleri: Hava kabarcıkları (mobil) ile polip veya myom gibi fiks (sabit) yapılar ayırt edilir.
- Uterin Sineşi: Rahim içi yapışıklıklar doğrusal veya oval defektler olarak görülür.
Fallop Tüplerinin Değerlendirilmesi
Fallop tüplerini incelemek için en etkili yöntem HSG'dir. Tüpler radyolojik olarak üç segmentte incelenir: İnterstisiel, İstmik ve Ampuller segment.
Sık Karşılaşılan Tübal Bulgular:
- Salpenjitis İstmika Nodoza: Tüpün istmik parçasında küçük keseciklerin oluşması.
- Kornual Spazm: Opak maddenin tüplere geçişini engelleyen geçici kasılma.
- Tübal Oklüzyon: Genellikle tüp ligasyonu sonrası görülen tam tıkanıklık.
- Hidrosalpenks: Tüpün uç kısmının kapalı olması nedeniyle sıvı ile şişmesi.
- Tübal Polipler: Genellikle 1 cm'den küçük, ektopik endometrial dokulardır.
Sonuç ve Tedavi Planlaması
HSG sonuçlarına göre tedavi yolu belirlenir. Eğer tüpler her iki taraflı kapalıysa, bir sonraki adımda laparoskopi ile değerlendirme yapılmalı; tıkanıklık kesinleşirse tüp bebek (IVF) tedavisine geçilmelidir. Tüplerden en az birinin açık olması durumunda ise hastaya normal gebelik şansı tanınabilir veya aşılama (inseminasyon) yöntemi önerilebilir.
Op. Dr. Kutlugül Yüksel
Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı
