Hipofiz Tümörleri

Hipofiz Tümörleri Hakkında Genel Bilgi

Hipofiz bezi, vücudumuzdaki tüm hormonal aktiviteyi yöneten ana merkez olarak görev yapar. Salgıladığı hormonlar aracılığıyla hedef organlardaki hormon sentezini kontrol eden bu bez, vücudun ihtiyacına göre salgı düzenlemesi yaparak yaşamsal faaliyetleri organize eder. Anatomik olarak beynin altında, kafatasının "Türk Eğeri" (Sella Turcica) olarak adlandırılan oyuğu içinde yer alır.

Hipofiz bezi, ince bir sap ile beynin hipotalamus bölgesine bağlıdır ve hemen üzerinde görme sinirlerinin çaprazlaştığı kiazma yapısı bulunur. Bez; ön ve arka lob olmak üzere iki kısımdan oluşur. Endokrin (hormonal) fonksiyonlar esas olarak ön lob ile ilişkilidir. Arka lob ise nörohipofiz olarak adlandırılır; buradan vazopressin (idrar tutucu hormon) ve oksitosin salgılanır. Klinik açıdan hipofiz adenomlarının büyük çoğunluğu ön hipofiz kaynaklıdır.

Hipofiz Bezinden Salgılanan Temel Hormonlar

Hipofiz bezinin ön lobundan salgılanan ve vücut dengesini sağlayan temel hormonlar şunlardır:

• Prolaktin (PRL): Memelerdeki süt bezlerini uyararak süt salgılanmasını sağlar.
• Büyüme Hormonu (GH): Vücudun büyüme ve gelişme süreçlerini yönetir.
• Adrenokortikotrop Hormon (ACTH): Böbrek üstü bezlerinden kortizol salgılanmasını tetikler.
• LH ve FSH: Cinsiyet hormonlarının (östrojen, progesteron, testosteron) salgılanmasını ve üreme hücrelerinin gelişimini düzenler.
• Tiroid Stimülan Hormon (TSH): Tiroid bezinin çalışma düzenini ve hormon salınımını kontrol eder.

Hipofiz Adenomlarının Sınıflandırılması

Hipofiz adenomları, hipofiz bezinin iyi huylu (kanser olmayan) tümörleridir. Bu tümörler biyolojik davranışlarına göre üç grupta incelenir:

Boyutlarına göre ise 10 mm'den küçük olanlar mikroadenom, 10 mm'den büyük olanlar makroadenom, 30-40 mm üzerindekiler ise dev adenom olarak tanımlanır. İşgalci adenomlar çevre dokulara, kemiklere ve venöz sinüslere yayılım gösterebilir.

Hipofiz Adenomlarının Belirtileri

Hipofiz adenomlarının belirtileri, tümörün çevre dokulara yaptığı baskı (mekanik etki) ve salgıladığı hormonlar (hormonal etki) olmak üzere iki ana başlıkta değerlendirilir.

Genel ve Mekanik Belirtiler

1. Görme Kayıpları: Tümörün görme sinirlerine (kiazma) baskı yapması sonucu görme alanında daralma ve körlüğe kadar varabilen görme keskinliği kaybı oluşur.
2. Göz Hareketlerinde Kısıtlılık: Kavernöz sinüse yayılan tümörler, göz kaslarını yöneten sinirleri baskılayarak göz felcine neden olabilir.
3. Kafa İçi Basınç Artışı: Büyük tümörler beyin içine uzanarak şiddetli baş ağrısı, bulantı ve kusmaya yol açabilir.
4. Nörolojik ve Psikolojik Etkiler: Migren tipi ağrılar, nevralji, depresyon, anksiyete ve duygusal değişimler sık görülür.

Hormon Salgısına Bağlı Özel Belirtiler

• Prolaktinoma: Kadınlarda memeden süt gelmesi ve adet düzensizliği; erkeklerde göğüs büyümesi, cinsel istek azlığı ve ereksiyon sorunları görülür.
• Akromegali ve Devlik: Büyüme hormonu fazlalığı çocuklarda devliğe, erişkinlerde ise el, ayak, burun ve çene yapısında büyümeye yol açar. İç organ büyümesi ve şeker hastalığı eşlik edebilir.
• Cushing Hastalığı: ACTH fazlalığı sonucu oluşan Cushing Sendromu; karın bölgesinde yağlanma, "aydede yüz" görünümü, ensede yağ birikmesi (bufalo hörgücü) ve ciltte mor çatlaklar (striae) ile karakterizedir.
• Diabetes İnsipidus: Arka lobdan yetersiz vazopressin salınımı sonucu oluşan "şekersiz diyabet", aşırı su içme ve bol idrara çıkma ile kendini gösterir.

Tanı ve Teşhis Yöntemleri

Hipofiz adenomlarının teşhisinde en güvenilir yöntem kontrastlı (ilaçlı) hipofiz MR incelemesidir. Bunun yanı sıra kan tahlilleri ile hormon düzeylerinin ölçülmesi ve glikoz tolerans testleri uygulanır. Adenomun çok küçük olduğu ve MR ile saptanamadığı Cushing vakalarında, kesin yer tespiti için kavernöz sinüs örneklemesi gibi ileri tetkikler gerekebilir.

Hipofiz Adenomu Tedavi Seçenekleri

Tedavi planı, tümörün tipine, boyutuna ve salgıladığı hormona göre kişiye özel olarak belirlenir.

İlaç Tedavisi

Prolaktin salgılayan adenomlarda dopamin agonisti ilaçlar (bromokriptin, cabergolin vb.) tümörü küçültmede oldukça etkilidir. Büyüme hormonu salgılayan tümörlerde somatostatin agonistleri kullanılsa da bu vakalarda genellikle cerrahi önceliklidir.

Cerrahi Müdahale

Hipofiz adenomlarında cerrahi, en sık başvurulan yöntemdir. Günümüzde en yaygın teknik, burun içinden girilerek yapılan Transsfenoidal ameliyatlardır. Bu işlem modern tıp uygulamalarında genellikle endoskopik yöntemlerle gerçekleştirilir. Kafatası açılarak yapılan açık ameliyatlara ise nadiren ihtiyaç duyulur.