Hepatit B , Bulaşma Yolları ve Aşılama

Hepatit Hastalığı ve Toplum Sağlığı Üzerindeki Etkileri

Karaciğerin en önemli rahatsızlıklarından biri olan Hepatit, günümüzde küresel ölçekte en ciddi sağlık problemlerinden biri olarak kabul edilmektedir. Ülkemizde son yıllarda görülme sıklığı azalma eğilimi gösterse de, özellikle Hepatit B halen önemini koruyan bir halk sağlığı sorunudur. Hastalığın seyri sırasında bazı hastalarda siroz gibi hayati risk taşıyan komplikasyonların gelişme ihtimali, bu konudaki farkındalığın artırılmasını zorunlu kılmaktadır.

Hepatit Türleri: A, B ve C Virüsleri Arasındaki Farklar

Hepatite yol açan etkenlerin başında Hepatit A, B ve C virüsleri gelmektedir. Bu virüslerin vücutta yarattığı etkiler ve kronikleşme potansiyelleri farklılık gösterir:

• Hepatit A Virüsü: Sadece akut hepatit tablosuna yol açar; kronikleşme veya taşıyıcılık durumu görülmez.
• Hepatit B ve C Virüsleri: Hem akut hem de kronik hepatit vakalarına neden olabilir.

Virüsü alan her bireyde hastalık tablosu oluşmayabilir. Bazı kişilerde karaciğer hasarı ve karaciğer enzimlerinde yükselme görülürken, büyük bir kesimde sadece taşıyıcılık durumu söz konusudur. Türkiye'de taşıyıcılık oranları şu şekildedir:

Sağlıklı taşıyıcılar, toplum içinde normal yaşamlarını sürdürebilirler. Ancak bu bireylerin alkolden uzak durmaları, karaciğere zarar verebilecek ilaçlardan kaçınmaları ve yılda en az bir kez uzman kontrolünden geçmeleri hayati önem taşır.

Hepatit B (HBV) Nasıl Bulaşır?

Hepatit B virüsü (HBV), başta kan olmak üzere vücut sıvılarında bulunur. Pratik uygulamalarda virüsün temel bulaşma yolları şunlardır:

• Kan ve kan ürünleri ile temas veya kan nakli,
• Enfekte olmuş iğne, enjektör, bistüri ve cerrahi aletlerin kullanımı,
• Sterilize edilmemiş aletlerle yapılan diş çekimi ve dolgu işlemleri,
• Yeterince dezenfekte edilmemiş hemodiyaliz cihazları,
• Ortak jilet veya diş fırçası kullanımı,
• Steril olmayan aletlerle yapılan dövme, akupunktur ve kulak delme işlemleri,
• HBeAg pozitif taşıyıcı anneden doğum sırasında bebeğe geçiş,
• Cinsel temas yoluyla bulaşma,
• Ciltteki kesi veya yaraların enfekte kanla teması.

Hepatit B İçin Yüksek Risk Grupları

HBV bulaşma yolları göz önüne alındığında, belirli grupların öncelikli olarak aşılanması gerekmektedir. Yüksek risk grubunda yer alan kişiler şunlardır:

1. Sağlık Personeli: Özellikle laboratuvar, kan merkezi çalışanları, cerrahlar ve diş hekimleri.
2. Aile Bireyleri: Taşıyıcı veya hasta bireylerin eşleri ve aynı evde yaşayan yakınları.
3. Yeni Doğanlar: Taşıyıcı annelerden doğan bebekler ve bağışıklık sistemi henüz gelişmemiş tüm çocuklar.
4. Kronik Hastalar: Hemodiyaliz hastaları, hemofili hastaları, sık kan nakli yapılan onkoloji ve hematoloji hastaları.
5. Toplu Yaşam Alanları: Yetiştirme yurtları, bakımevleri, hapishaneler ve kreşlerde yaşayanlar.
6. Diğer Riskli Gruplar: Homoseksüel bireyler, damardan ilaç bağımlılığı olanlar ve bağışıklık yetmezliği bulunan kişiler.

Korunma Yöntemleri: Aşı ve Bağışıklama

Günümüzde sadece Hepatit B virüsüne karşı etkin bir aşı ve antiserum geliştirilmiştir. Aşılama yapılmadan önce yapılan kan tetkiklerinde hem HBsAg hem de Anti-HBs sonuçlarının negatif olması gerekir.

Aktif ve Pasif Bağışıklama

• Pasif Bağışıklık: Virüsle temas şüphesi olan durumlarda, ilk 72 saat içinde HBV spesifik immün globülin uygulanarak sağlanır.
• Aktif Bağışıklık: Mevcut Hepatit B aşıları ile sağlanır. Aşıların koruyuculuk oranı %90'ın üzerindedir.

Aşılama Takvimi ve Takip

Aşılar önerilen takvime uygun olarak zamanında yapılmalıdır. Üç dozluk süreç tamamlandıktan 6-8 hafta sonra aşının etkinliği kontrol edilmelidir. Genel prosedür olarak, son dozdan 12 ay sonra Anti-HBs düzeyine bakılır. Antikor düzeyi düşükse ek doz uygulanır. Koruyuculuğun devamı için her 4-5 yılda bir antikor seviyesi kontrol edilerek gerekirse hatırlatma dozu yapılmalıdır.