Hasimoto tiroiditi
- Hashimoto tiroiditi, bağışıklık sisteminin tiroid bezine saldırmasıyla oluşan ve zamanla kalıcı hipotiroidiye yol açan en yaygın otoimmün tiroid hastalığıdır.
- Hastalık özellikle 30-50 yaş arası kadınlarda daha sık görülürken, yüksek iyot alımı ve bazı ilaç kullanımları risk faktörleri arasında yer almaktadır.
- Tanı sürecinde antikor pozitifliği ve ultrason bulguları öne çıkarken, tedavi genellikle levotiroksin ile hormon seviyelerinin dengelenmesini ve guatrın küçültülmesini hedefler.
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Hashimoto Tiroiditi: Kronik Otoimmün Bir Tiroid Hastalığı
Hashimoto tiroiditi, tıp literatüründe kronik lenfositik tiroidit veya otoimmün tiroidit olarak da bilinen, bağışıklık sisteminin tiroid bezine saldırmasıyla karakterize bir hastalıktır. İlk kez 1912 yılında Hashimoto tarafından tanımlanan bu durum, başlangıçta "struma lenfomatoza" olarak isimlendirilmiştir. Günümüzde tüm toplumlar içerisinde en sık rastlanan tiroid hastalıklarının başında gelmektedir.
Genellikle tiroid bezinde bir genişleme (guatr) ile başlayan süreç, zamanla hipotiroidi (tiroid hormon azlığı) ile sonuçlanır. Hastalık çoğu vakada başlangıç aşamasında asemptomatik, yani belirti vermeden seyretmektedir.
Hashimoto Tiroiditi Nedenleri ve Risk Faktörleri
Hashimoto tiroiditi prevalansının, yani görülme sıklığının iyot alımı ile doğrudan ilişkili olduğu saptanmıştır. Özellikle ABD ve Japonya gibi iyot alımının yüksek olduğu ülkelerde hastalık daha sık görülmektedir. İyot kullanımına dair bazı önemli veriler şunlardır:
- İyot Profilaksisi: İyot yetmezliği bölgelerinde yapılan iyot takviyelerinin, tiroid bezindeki lenfosit infiltrasyonunu 3 kat artırdığı gözlemlenmiştir.
- İlaç Etkileşimleri: Amiodaron kullanımı iyot kaynaklı hipotiroidizme yol açabilir. Lityum kullanan hastaların yaklaşık 1/3'ünde geçici hipotiroidizm gelişebilir. Ayrıca interferon alfa tedavisi alanlarda tiroid antikorları ve hipotiroidizm görülebilmektedir.
- Demografik Yapı: Hastalık popülasyonun %2'sini etkiler. Her yaşta görülebilse de en sık 30-50 yaş aralığında ortaya çıkar. Kadınlarda erkeklere oranla 15-20 kat daha fazla görülmektedir.
Hastalığın Klinik Seyri ve Komplikasyonları
Hashimoto tiroiditi sıklıkla tek başına değil, diğer otoimmün hastalıklarla birlikte seyredebilir. Bu durum Poliglandüler Yetmezlik Sendromu olarak adlandırılır. Eşlik edebilecek hastalıklar şunlardır:
- Hipogonadizm
- Addison hastalığı
- Diabetes mellitus (Şeker hastalığı)
- Hipoparatiroidizm
- Pernisiyöz anemi
Olguların %2-4'ünde başlangıçta Hashitoksikozis adı verilen hipertiroidizm (hormon fazlalığı) tablosu görülebilir. Bu süreci geçici hipotiroidizm, ötiroidizm ve nihayetinde kalıcı hipotiroidizm takip eder. Ayrıca yaşlı kadınlarda nadir fakat ciddi bir komplikasyon olan tiroid lenfoması riski bulunmaktadır.
Tanı ve Laboratuvar Bulguları
Hashimoto tiroiditi tanısında fiziksel muayenenin yanı sıra görüntüleme ve laboratuvar testleri kritik rol oynar. Tanı sürecinde öne çıkan bulgular şunlardır:
| Yöntem | Karakteristik Bulgular |
|---|---|
| Ultrasonografi | Tiroid bezinde büyüme, düşük ekojenite ve heterojen görünüm. |
| Antikor Testleri | Anti-TPO (Anti-tiroid peroksidaz) ve Anti-TG (Anti-tiroglobülin) pozitifliği. |
| Hormon Düzeyleri | Antikor pozitiflerin %50-75'i ötiroid, %25-50'si subklinik hipotiroidiktir. |
Hashimoto Tiroiditi Tedavi Yöntemleri
Tedavi protokolü, hastalığın hangi evrede olduğuna ve hastanın klinik durumuna göre değişiklik gösterir:
- Hashitoksikozis Tedavisi: Klinik olarak Graves hastalığına benzese de sert guatr ve yüksek antikor seviyeleri ile ayırt edilir. Tedavide genellikle beta bloker ilaçlar (örneğin; propranolol) tercih edilir.
- Hipotiroidizm Tedavisi: Belirgin hipotiroidisi olan tüm hastalar levotiroksin kullanmalıdır. TSH düzeyi 0.3-1.0 IU/L arasına çekilmelidir. Gebelik sürecinde dozun %25-50 artırılması gerekebilir. TSH >4IU/L ve anti-TPO (+) ise tedavi zorunludur.
- Guatr Tedavisi: Hasta ötiroid (normal hormon seviyesi) olsa bile guatrı küçültmek amacıyla levotiroksin verilebilir. 6 aylık tedavi ile özellikle genç hastalarda %50-90 oranında küçülme sağlanır.
- Cerrahi Tedavi: Sadece ciddi bası semptomları varsa veya kanser şüphesi kuvvetliyse cerrahiye başvurulur.
Hashimoto Hastalığından Şüphelenilmesi Gereken Durumlar
Aşağıdaki belirti ve bulguların varlığında uzman bir hekime danışılmalıdır:
- Başka bir nedene bağlanamayan hipotiroidi belirtileri.
- Tiroid fonksiyon bozukluğu veya guatr olmasa dahi Anti-TPO veya Anti-TG pozitifliği.
- Ultrasonografide saptanan hipoekoik ve heterojen görünüm.
- Tiroid lenfoması şüphesi uyandıran durumlar.
- Beslenme düzeninde iyotsuz tuz kullanımı önerilen durumlar.
Hazırlayan: Uzm. Dr. Elyesa Karaca
İç Hastalıkları Uzmanı
