Guatr ameliyatları gereksiz mi yapılıyor?

Tiroid Ameliyatlarında İstatistikler ve Kanser Gerçeği

Türkiye'de arşiv verilerine göre guatr tanısıyla yılda ortalama 100.000 tiroidektomi ameliyatı gerçekleştirilmektedir. Güncel verilere ve bu operasyonların ne kadarının tiroid kanseri kaynaklı olduğuna Sağlık Bakanlığı arşivlerinden ulaşılabilmektedir. Eski verilere dayanan istatistikler, bu 100.000 ameliyatın yalnızca yaklaşık 5.000'inde tiroid kanserine rastlandığını göstermektedir.

Bu veriler ışığında, hastaların tiroid kanseri sıklığından aşırı endişe duymaması gerektiği söylenebilir; zira vakaların 95.000'inde kanser bulgusuna rastlanmamıştır. Ancak bu durum, yapılan tüm ameliyatların gereksiz olduğu anlamına gelmez. Tiroid ameliyatları sadece kanser şüphesiyle değil, hastanın yaşam kalitesini etkileyen farklı tıbbi gerekçelerle de uygulanmaktadır.

Tiroid Ameliyatı Hangi Durumlarda Gereklidir?

Kanser riski dışında cerrahi müdahale gerektiren çeşitli durumlar mevcuttur. Uzmanlar, aşağıdaki kriterler doğrultusunda ameliyat kararı verebilmektedir:

• Zehirli guatr vakaları (Basedow hastalığı veya nodüllü hipertiroidi gibi),
• Nefes veya yemek borusuna baskı yapan büyük guatrlar,
• Kanser ve selim nodül ayrımı ancak patolojik tetkikle yapılabilecek vakalar,
• İlaç tedavisine yanıt vermeyen veya atom tedavisi uygulanamayan durumlar,
• Boyunda belirgin estetik kusur oluşturan vakalar,
• 4 cm ve üzerindeki nodüller (biyopsinin tanısal duyarlılığı bu boyutta düştüğü için).

Yapılan değerlendirmeler, tiroid ameliyatı olan vakaların yaklaşık %50'sinin aslında ameliyat edilmeden de takip edilebileceğini göstermektedir.

Gereksiz Ameliyatların Nedenleri ve Tanı Süreçleri

Gereksiz ameliyatların en temel nedeni, toplumda ve hastalar üzerinde oluşan tiroid kanseri korkusudur. Oysa tiroid kanserlerinin %85'i, klinik seyri oldukça iyi olan papiller tiroid kanserleridir. Bu kanser türlerinin birçoğu o kadar yavaş ilerler ki, bazen bir doktorun meslek ömrü hastayı takip etmeye yetebilir.

Son yıllarda tanı cihazlarındaki (ultrasonografi) gelişmeler, 2-3 mm çapındaki ve "laboratuvar kanseri" olarak adlandırılan mikrokanserlerin dahi saptanmasını sağlamıştır. Bu durum, ölümcül olmayan kanser oranlarında bir artış gibi görünse de aslında tiroid kanserinden ölüm oranlarında bir artış yaşanmamıştır. Ayrıca, 2007'den itibaren Genel Sağlık Sigortası (GSS) kapsamında her girişimin kayıt altına alınması, istatistiksel verilerin daha görünür olmasını sağlamıştır.

Ameliyat Kararında İnce İğne Biyopsisinin Önemi

Tanı sürecinde ince iğne aspirasyon biyopsisi (İİAB) yapılmadan, sadece kanser şüphesiyle ameliyat kararı alınması gereksiz cerrahi riskini artırır. Hastanın doğrudan cerraha başvurması, cerrahın doğal bir refleksle tanı atlamamak adına hızlı ameliyat kararı vermesine yol açabilir. Ancak tiroid papiller kanseri olan hastaların bekleme ve detaylı değerlendirme şansı vardır.

Kesin tanı için mutlaka bir Endokrinolog (İç Hastalıkları Hormon Uzmanı) konsültasyonu istenmelidir. Biyopsi işlemi ultrasonografi ve sitolog eşliğinde, yeterli hücre alınarak yapıldığında %95 oranında tanısal doğruluk sağlar. Unutulmamalıdır ki, iğne biyopsisi kanserin yayılmasına neden olmaz; aksine tanıyı kesinleştirerek gereksiz cerrahiyi önler.

Ameliyat Riskleri: Ses Kaybı ve Komplikasyonlar

Tiroid ameliyatlarında en kritik komplikasyonlardan biri ses kaybıdır. Total tiroidektomi gibi kapsamlı girişimlerde kalıcı ses kısıklığı riski %1-2, geçici ses kaybı riski ise %6-8 civarındadır. Kalıcı bir hasardan söz edebilmek için ameliyatın üzerinden en az 12 ay geçmesi gerekir.

Ses kısıklığının nedenleri arasında şunlar yer alabilir:

• Cerrahi travma ve sinirlerin gerilmesi,
• Ameliyathane ortamının serinliği,
• Isı travması veya entübasyon faktörleri,
• Yara iyileşme süreci.

Harvard Üniversitesi'nden Prof. Dr. Gregory Randolph'un verilerine göre, sinir monitörizasyonu yapılsa dahi kalıcı ses kısıklığı riski %2 oranında mevcuttur. Bu nedenle, cerrahi riskler ancak operasyonun tıbbi bir zorunluluk olduğu durumlarda göze alınmalıdır. Artık sağlık hizmetlerinde nicelikten ziyade niteliğin dikkate alınması ve gereksiz ameliyatlardan kaçınılması hayati önem taşımaktadır.