Göz çukurunun (orbita) blow-out travması ve kırığı

Blow-out Kırığı Nedir?

Blow-out travma, göz küresine yönelik yumruk, tenis topu, futbol topu veya dirsek çarpması gibi sert darbeler sonucunda, orbita (göz çukuru) içi basıncın ani artışıyla meydana gelen bir kırık türüdür. Bu basınç artışı, göz çukurunun alt veya iç duvarında çökme tarzında bir hasara yol açar. Söz konusu kırıklar, yüzün orta kısmındaki diğer kemik hasarlarıyla birlikte görülebileceği gibi tek başına da oluşabilir.

Blow-out Kırığının Nedenleri ve Oluşum Mekanizması

Bu tür yaralanmalar sıklıkla motorlu taşıt kazaları, darp ya da düşme vakaları sonrasında meydana gelmektedir. Önden gelen şiddetli darbe, orbita içerisindeki yapıları arkaya doğru iterek patlama şeklinde bir kırık oluşturur. Doğrudan orbitaya gelen travmalarda, genellikle maksiller sinüsle komşu olan ince orbita tabanında kırık izlenir.

Orbita tabanında oluşan bu defekt nedeniyle periorbital yağ dokusu maksiller sinüs içine doğru yer değiştirebilir; bu durum enoftalmus (gözün içe çökmesi) olarak adlandırılır. Ayrıca, kırık hatlarına gözü hareket ettiren kasların sıkışması sonucunda göz hareketlerinde kısıtlılık ve belirli bakış yönlerinde çift görme (diplopi) şikayetleri gelişebilir.

Belirtiler ve Klinik Bulgular

Blow-out kırıklarında klinik tablo, travmanın şiddetine ve doku hasarına göre değişiklik gösterir. En sık karşılaşılan belirtiler şunlardır:

• Gözde Yer Değiştirme: Göz çukuru içeriğinin sinüse kayması nedeniyle göz; içe, aşağıya veya içe-aşağıya doğru yer değiştirebilir.
• Görsel Bozukluklar: Göz dışı kasların sıkışmasına bağlı olarak çift görme ve hareket kısıtlılığı.
• Fiziksel Bulgular: Göz çevresinde laserasyon (kesi) ve ekimoz (morarma).
• Maskelenmiş Belirtiler: Travma sonrası oluşan yoğun kanama ve ödem, ilk günlerde gözdeki çöküklüğün fark edilmesini engelleyebilir.

Orbita yaralanmalarında göz küresi yırtılması ve yumuşak doku zedelenmesi riski oldukça yüksektir. İstatistiksel olarak, orbita kırıklarına eşlik eden göz yaralanması olasılığı %10 ile %25 arasında değişmektedir.

Tanı ve Teşhis Yöntemleri

Blow-out kırığının kesin tanısı, uzman bir hekimin muayene bulgularına ek olarak ileri görüntüleme teknikleriyle konur. Teşhis sürecinde şu yöntemler kullanılır:

1. Kapsamlı fiziksel ve oftalmolojik muayene.
2. Bilgisayarlı Tomografi (BT).
3. Manyetik Rezonans Görüntüleme (MR).

Tanı aşamasında dikkat edilmesi gereken en kritik husus; burun, beyin tabanı ve sinüsler gibi komşu organların yaralanma ihtimalidir. Bu durumlarda ilgili branşlarla konsültasyon yapılması zorunludur.

Tedavi ve Cerrahi Müdahale Süreci

Travma sonrası oluşan ödem ve kanama kontrol altına alındıktan sonra, erken dönemde cerrahi düzeltme planlanmalıdır. Operasyon kararı verilirken belirli endikasyonlar göz önünde bulundurulur.

Cerrahi Endikasyonlar (Ameliyat Gerektiren Durumlar)

• Belirgin enoftalmus (gözün içe çökmesi).
• Kalıcı diplopi (çift görme).
• İnfraorbital sinir hipoestezisi veya anestezisi (hissizlik).
• Büyük kırık boşluklarının varlığı.

Onarımda Kullanılan Materyaller

Kırık onarımı ve orbital bütünlüğün sağlanması için kullanılan materyaller şunlardır:

Eğer kemik defekti 10 mm’den küçük ise, genellikle açık redüksiyon ve miniplakla fiksasyon yöntemi tercih edilerek tedavi uygulanır.