Gebelikte immünizasyonlar (aşılama)

Gebelikte İmmünizasyon: Temel Kavramlar ve Yaklaşımlar

İmmünizasyon, vücudun hastalıklara karşı yapay yollarla korunmasını sağlayan bağışıklık oluşturma işlemidir. Bu süreç aktif veya pasif yöntemlerle gerçekleştirilebilir. Gebelik planlayan kadınlarda, doğacak bebeği korumak adına gebelik öncesi bağışıklama stratejisi, gebelik sırasındaki aşılamaya her zaman tercih edilmelidir.

Gebelik döneminde aşı uygulamasından mümkün olduğunca kaçınılmalıdır. Fetal risklere ilişkin verilerin sınırlı olması nedeniyle, bu dönemdeki aşılamalar yalnızca iyi tanımlanmış yüksek riskli durumlar ile sınırlandırılmalıdır. İdeal olan, doğurganlık çağındaki tüm kadınların gebelik öncesinde Kızamık, Kızamıkçık (Rubella), Kabakulak, Tetanoz, Difteri ve Poliomyelite karşı tam bağışıklığa sahip olmasıdır.

Gebelikte Enfeksiyon Riskleri ve Değerlendirme Kriterleri

Bir gebeyi aşılamadan önce hekimler; hastalığa yakalanma riski, enfeksiyonun anne ve fetüs üzerindeki morbidite etkileri ve aşının olası risklerini titizlikle değerlendirmelidir. Bazı enfeksiyonların gebelikteki kritik etkileri şunlardır:

• Rubella (Kızamıkçık): Konjenital rubella sendromuna yol açabilir.
• Kızamık: Yüksek oranda spontan düşük, preterm doğum ve maternal morbidite riski taşır.
• Tetanoz: Toksinin plasentadan geçişiyle neonatal tetanoz riskine neden olur.

Seyahate bağlı aşılamalarda, endemik bölgelere yapılacak ziyaretler mümkünse doğum sonrasına ertelenmelidir. Özellikle canlı aşı uygulanan kadınların, immünizasyondan sonraki üç ay boyunca gebe kalmamaları tavsiye edilir.

Gebelikte Güvenli Aşı Uygulama Takvimi

Aşı veya serum uygulaması zorunlu ise teratojenite riskini minimize etmek amacıyla 2. ve 3. trimesterler tercih edilmelidir. Gebelik sırasında yanlışlıkla aşılanan bir kadın terapötik abortus (tahliye) adayı olarak değerlendirilmez.

Gebelikte İmmün Sistem Dinamikleri

Gebelik süreci, fetüsün bir allogreft (yabancı doku) olarak reddedilmesini önlemek için annenin immün yanıtında doğal bir düşüşe neden olur. Bu süreçte T helper hücrelerinin normal seviyelere dönmesi doğum sonrası 5. ayı bulabilir.

Anneden fetusa IgG geçişi esas olarak 3. trimesterde gerçekleşir. Yenidoğanın pasif immünizasyonla korunması, özellikle antibiyotik direncine sahip H. influenza ve Pnömokok gibi enfeksiyonlarla mücadelede hayati önem taşır. Örneğin, aşılanan annelerin bebeklerinde antikor düzeyi 8 ile 100 kat daha yüksek saptanmaktadır.

Endikasyonlar: Hangi Durumlarda Aşı Yapılır?

Belirli risk faktörleri varlığında gebelikte aşılama kararı alınabilir:

• Epidemik Durumlar: Sarı humma, oral poliomyelit veya tifo gibi hastalıkların yaygın olduğu bölgelere zorunlu seyahatler.
• Yüksek Morbidite Riski: İnfluenza ve Pnömokok (özellikle splenektomili gebeler) salgınları.
• Mesleki Riskler: Sağlık çalışanları gibi Hepatit B maruziyeti olan durumlar.
• Acil Müdahale: Kuduz gibi %100 fatal seyreden hastalıklara kazaen maruz kalma.

Aşı Tipleri ve Gebelikteki Kullanım Durumları

1. Canlı Aşılar (Attenüe)

Genellikle gebelikte kontrendikedir. Ancak hayati risk durumlarında (Sarı humma, Poliomyelit) kar-zarar dengesi gözetilir. MMR ve Çiçek aşısı kesinlikle uygulanmamalıdır.

2. Ölü (İnaktive) Aşılar

Kimyasal veya termal olarak inaktive edilmiş aşılardır. İnfluenza aşısı, kronik hastalığı olan veya salgın dönemindeki gebelere önerilir. Kuduz aşısı, maruziyet sonrası profilakside zorunludur ve gebelik bu durumu değiştirmez.

3. Toksoid ve Rekombinant Aşılar

• Tetanoz ve Difteri: Gebelikte rutin olarak önerilen tek gruptur.
• Hepatit B: Yüksek riskli gebelerde ve emziren annelerde güvenle kullanılabilir.
• Grup B Streptokok: Neonatal enfeksiyonları önlemek için uygulanabilir; yan etki gözlenmemiştir.

Pasif İmmünizasyon ve Serum Kullanımı

İnsan immünglobulinleri (homolog antiserum) gebeliğin her aşamasında güvenle kullanılabilir. Ancak hayvan kaynaklı serumlar (heterolog antiserum) anafilaktik şok ve serum hastalığı riski taşıdığından çok dikkatli uygulanmalıdır.

Önemli Not: İmmün yetmezliği olan veya aşı bileşenlerine aşırı duyarlılığı bulunan gebeler aşılanmamalıdır. Akut ateşli hastalık durumunda, hastalık geçene kadar aşılama ertelenmelidir.