GEBELİK DÖNEMİ VE DİYABET!

Gebelikte Diyabetin Önemi ve Planlı Gebelik Süreci

Gebelik dönemi, yaklaşık 9 ay süren hamilelik ve sonrasındaki emzirme süreciyle birlikte vücutta pek çok sistemin değişikliğe uğradığı kritik bir evredir. Gebelik öncesinde mevcut olan ya da gebelik sırasında gelişen hastalıklar, hem anne hem de bebek sağlığı üzerinde ciddi sonuçlar doğurabilmektedir. Bu nedenle, gebelik planlaması aşamasında anne adayının kapsamlı bir sağlık kontrolünden geçmesi en doğru başlangıç olarak kabul edilir.

Kronik sağlık problemi bulunan anne adaylarının, sağlıklı bir süreç geçirebilmeleri için takip eden hekimleri ile gebelik öncesi bir takip ve tedavi planı oluşturmaları esastır. Gebelik döneminde karşılaşılan en ciddi sağlık sorunlarından biri ise diyabettir. Gebelik öncesinde Tip 1 veya Tip 2 diyabet hastası olan kadınların, kan şekerlerinin düzenlenmiş olması ve komplikasyonların kontrol altına alınarak gebeliğe engel bir durumun bulunmaması hayati önem taşır.

Gestasyonel Diyabet Nedir ve Neden Oluşur?

Gebelik süreci, anne adaylarında hiperinsülinemi ve insülin direncini tetikleyen metabolik mekanizmaları harekete geçirmektedir. Bu doğal süreç, mevcut şeker hastalığını kötüleştirebileceği gibi, daha önce diyabeti olmayan bireylerde gestasyonel diyabet (gebelik şekeri) tablosunun ortaya çıkmasına neden olabilir. Gestasyonel diyabet, genel olarak gebelerin %3-9'unu etkilemekle birlikte, son yıllarda her 5 kadından 1'inde görülmeye başlanarak hastalık sıklığı giderek artış göstermektedir.

Gestasyonel diyabet sıklıkla gebeliğin 20. haftasından sonra ortaya çıkmaktadır. Bu tablo, hem fetus hem de anne üzerinde çeşitli komplikasyonlara yol açma potansiyeline sahiptir. Hastalığın olası etkileri şu şekilde kategorize edilebilir:

Bebek (Fetus) Üzerindeki Riskler

• Makrozomi (iri bebek sendromu)
• Solunum sıkıntısı ve gelişme geriliği
• Kanda şeker ve kalsiyum düzeyi düşüklüğü
• Sarılıkla ilgili maddelerin artışı
• Ani ölüm riski
• Çocukluk döneminde obezite, metabolik sendrom, Tip 2 diyabet ve DEHB (dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu) sıklığında artış

Anne Üzerindeki Riskler

• Plasenta sıvısının fazlalığı (polihidramniyos)
• Abortus (düşük) ve doğum travması
• Preeklampsi (gebelik zehirlenmesi) riskinde artış

Tanı Yöntemleri: OGTT (Şeker Yükleme Testi)

Gebelik öncesi diyabet oranı %12 seviyelerindeyken, gebelik sırasında bu oran %88 düzeyine çıkmaktadır. Bu durum, gebelikte tanı ve tedavinin ne kadar kritik olduğunu göstermektedir. Tanı amacıyla gebeliğin 24. ile 28. haftaları arasında tarama amaçlı OGTT (Oral Glikoz Tolerans Testi) uygulanmaktadır. Yapılması kısmen tartışmalı olsa da OGTT, halen standardize edilmiş ve dünya genelinde kabul görmüş en güvenilir tanı yöntemidir.

Gestasyonel Diyabet Açısından Risk Grupları

Tüm gebeler risk grubuna bakılmaksızın taranmalıdır; ancak aşağıdaki özelliklere sahip olanlarda tarama süreci daha erkene çekilmelidir:

• Fazla kilolu veya obez olanlar
• Ailesinde diyabet öyküsü bulunanlar
• Gebelik öncesi glikoz intoleransı olanlar
• Polikistik over sendromu (PKOS) hastaları
• Hipertansiyon problemi yaşayanlar
• Tedavi amaçlı kortizon kullananlar
• Önceki gebeliklerinde diyabet öyküsü olanlar

Gestasyonel Diyabet Tedavisi ve Yönetimi

Gestasyonel diyabet; diyet, egzersiz, insülin tedavisi ve düzenli kan şekeri takibi ile kontrol altına alınabilmektedir. Kan şekerinin belirli sınırlar içinde tutulması, sürecin başarıyla sonuçlanmasını sağlar. Bu dönemde anne ve bebeğin takibi; kadın hastalıkları ve doğum, iç hastalıkları veya endokrinoloji uzmanı ile diyetisyenden oluşan deneyimli bir ekip tarafından yürütülmelidir.

Doğum Sonrası Takip ve Gelecek Riskleri

Doğum sonrasında annenin takibi ihmal edilmemeli ve doğumdan 6-12 hafta sonra yapılacak olan OGTT ile süreç izlenmelidir. Bilinmektedir ki; gestasyonel diyabet geçiren hastaların %50'si ilerleyen yıllarda Tip 2 diyabet geliştirme riski taşımaktadır. Bu nedenle doğum sonrası kontroller, uzun vadeli sağlık yönetimi için hayati önem taşır.