Erkekler de kısır olur

Erkek Kısırlığı ve Değerlendirme Süreci

Çocuk sahibi olamama şikayetiyle başvuran çiftlerde, tetkik sürecinin en temel basamağını erkek sperm tahlili (spermiogram) oluşturur. Bu test, 2 ila 5 günlük bir cinsel perhiz süresinin ardından gerçekleştirilir. Yapılan inceleme sonucunda sperm sayısında, hareketliliğinde veya morfolojisinde (şekil) bozukluk saptanması durumunda erkek kısırlığı tanısı konulur ve detaylı bir uzman değerlendirmesi planlanır.

Erkek kısırlığı, nadir durumlarda testis tümörleri gibi hayatı tehdit eden ciddi hastalıkların ilk belirtisi olabilir. Bu nedenle, belirgin düzeyde sperm bozukluğu ile karşılaşıldığında mutlaka bir Üroloji (Bevliye) uzmanı muayenesi gereklidir.

Erkek Kısırlığına Neden Olan Temel Faktörler

Erkeklerde üreme sağlığını olumsuz etkileyen pek çok faktör bulunmaktadır. Araştırmalar, kısırlığın en yaygın nedenlerini şu şekilde sıralamaktadır:

• Kriptorşizm (İnmemiş Testis): Çocukluk çağında testislerin torbaya inmemesi durumu.
• Enfeksiyonlar: Üreme organlarında meydana gelen iltihabi durumlar.
• Varikosel: Testis damarlarında görülen genişleme ve varisleşme.

Bunların yanı sıra daha nadir görülen diğer sebepler şunlardır:

• Testis tümörleri ve yaralanmaları.
• Yüksek ateşli hastalıklar ve hormonal bozukluklar.
• Üreme kanallarındaki tıkanıklıklar veya geriye doğru boşalma (retrograd ejakülasyon).
• Genetik bozukluklar ve sinir sistemine bağlı cinsel fonksiyon bozuklukları.

Erkek Kısırlığında Genetik İncelemenin Önemi

Genetik alandaki ilerlemeler, kısırlık nedenlerinin anlaşılmasında kritik rol oynamaktadır. Özellikle Y kromozomu üzerindeki genetik silinmeler, fiziksel yapı normal olsa dahi sperm üretiminin azalmasına veya tamamen durmasına yol açabilir.

Sık Karşılaşılan Genetik Sorunlar

1. Klinefelter Sendromu (47 XXY): Seks kromozomlarındaki sayı anomalisi nedeniyle testis gelişimi yetersiz kalır.
2. CBAVD (Konjenital Bilateral Vas Deferens Agenezisi): Sperm taşıyan kanalların doğuştan olmaması durumudur; testiste üretim olsa da menide sperm görülmez.
3. Genetik Anomaliler: Genetik kaynaklı vakalarda, tüp bebek yöntemiyle elde edilecek çocuğun sağlığını etkileyebilecek riskler önceden saptanabilir.

Varikosel Tanısı ve Mikrocerrahi Tedavisi

Toplumdaki erkeklerin %15'inde, kısırlık tanısı alanların ise %40'ında görülen varikosel, sperm üretimini bozan en önemli etkendir. Testislerde ısı artışına ve kirli kanın geri akımına neden olarak sperm hareketliliğini bozar.

Tedavi Seçenekleri: İlaç, Aşılama ve Tüp Bebek

Hormon eksikliği saptanan hastalarda ilaç tedavisi ile sperm üretimi artırılabilir. Hafif düzeydeki bozukluklarda sperm yıkama ve aşılama (IUI) yöntemi tercih edilirken, ağır vakalarda tüp bebek (mikroenjeksiyon) tedavisine geçilir. Sebebi belirlenemeyen (idiyopatik) kısırlık vakalarında da izlenecek yol, sperm durumuna göre aşılama veya mikroenjeksiyondur.

Cerrahi Sperm Elde Etme Yöntemleri (PESA, TESA, TESE)

Menisinde hiç sperm bulunmayan (azospermik) hastalarda, cerrahi yöntemlerle sperm arama işlemi yapılır. Bu işlemler lokal veya genel anestezi altında, hastaneye yatış gerektirmeden 10 dakika ile 2 saat arasında tamamlanır.

• TESA: İğne ile testis dokusundan örnek alınmasıdır.
• TESE: Küçük bir kesi ile testis dokusundan parça alınmasıdır.
• Mikro TESE: Mikroskop altında, sperm üretiminin daha yoğun olduğu bölgelerin seçilerek örneklenmesidir. Bu yöntem dokuya en az zarar veren tekniktir.

Cerrahi yöntemlerle tıkanıklığa bağlı vakaların %100'ünde, üretim sorununa bağlı vakaların ise yaklaşık %65'inde sperm bulunabilmektedir. Elde edilen spermler dondurularak saklanabilir; dondurulmuş spermlerle elde edilen gebelik başarı oranları, taze spermlerle aynı düzeydedir.

Op. Dr. Abdullah Arman Özdemir