Enürezis (uykuda işeme)
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Enürezis Nedir? Çocukluk Çağında İşeme Bozuklukları
Enürezis, çocukluk döneminde en sık karşılaşılan işeme bozukluklarının başında gelir. Uyku esnasında mesane kapasitesi dolduğunda, çocuğun uyanıp tuvalete gitmesi nokturi olarak tanımlanırken; uyanamayarak yatağa işemesi durumu enürezis olarak adlandırılır.
Genellikle enürezis ve inkontinans terimleri karıştırılsa da aralarında temel bir fark vardır: Enürezis, uygunsuz yer ve zamanda gerçekleşen fizyolojik (normal) bir işemedir. İnkontinansta ise normal bir işeme süreci yoktur; çocuk bilinciyle engellemeye çalışsa dahi idrar kaçırmayı önleyemez.
Enürezis Türleri ve Tanımları
İdrar kontrolünün beklendiği 4-5 yaşından sonra, haftada en az 2 kez tekrarlayan istemli veya istemsiz idrar kaçırma durumuna enürezis denir. Bu durum başlangıcına ve seyrine göre ikiye ayrılır:
- Primer (Birincil) Enürezis: Çocuğun doğuştan itibaren hiç kuru kalma dönemi olmamasıdır.
- Sekonder (İkincil) Enürezis: En az 6 ay boyunca tuvalet eğitimi sağlanmışken, sonradan uykuda işemenin başlamasıdır.
- Monosemptomatik Enürezis Nokturna: Gece uykuda işeme dışında başka hiçbir şikayetin bulunmadığı tablodur.
Epidemiyoloji: Enürezis Ne Kadar Yaygın?
Enürezis sadece bir çocukluk hastalığı değildir; yetişkinlikte de devam edebilir. İstatistiksel veriler şu şekildedir:
- 5 yaşındaki çocuklarda: %15-20
- 7 yaşındaki çocuklarda: %5-10
- 15-18 yaş grubunda: %1-2
Cinsiyet dağılımına bakıldığında, diurnal (gündüz) enürezis kızlarda daha sık görülürken, nokturnal (gece) enürezis erkek çocuklarda daha yaygındır.
Enürezis Nedenleri (Etiyoloji)
Uykuda işeme bir hastalık değil, bir semptomdur. Bu duruma yol açan biyolojik ve psikososyal birçok faktör bulunmaktadır:
- Genetik Faktörler: Anne ve babanın her ikisinde de geçmişte bu öykü varsa çocukta görülme oranı %77'dir.
- Hormonal Etkenler: Geceleri idrar miktarını azaltan antidiüretik hormonun yetersiz salgılanması, mesane kapasitesinin aşılmasına neden olur.
- Gelişimsel Gecikme: Motor, dil ve kemik gelişiminde gecikme olan çocuklarda enürezis daha sık görülür.
- Psikojenik Faktörler: Psikolojik sorunlar genellikle enürezisin nedeni değil, sonucudur (özgüven eksikliği gibi). Ancak aile içi çatışmalar veya yeni kardeş gibi stresörler süreci tetikleyebilir.
- Üriner Sistem Patolojileri: Mesane kapasitesinin düşüklüğü veya detrusor kasının istemsiz kasılmaları (instabilite) önemli etkenlerdir.
Tanı ve Değerlendirme Süreci
Enürezisli bir çocuğun değerlendirilmesi, ayrıntılı bir öykü ve fizik muayene ile başlar. Tanı sürecinde şu adımlar izlenir:
- İşeme-Hacim Çizelgesi: En az 2 gün boyunca alınan sıvı ve çıkarılan idrar miktarı kaydedilir.
- Laboratuvar Testleri: Tam idrar tahlili ve idrar kültürü mutlaka yapılmalıdır.
- Görüntüleme: Gerekli durumlarda renal ultrason, uroflowmetri veya lumbosakral vertebra grafisi istenebilir.
Tedavi Yöntemleri
Tedaviye genellikle 5 yaş civarında, çocuk bu durumdan rahatsızlık duymaya başladığında başlanır. Tedavi başarısı için hekim, aile ve çocuk iş birliği şarttır.
1. Davranış Modifikasyonu
- Motivasyon Tedavisi: Kuru uyanılan günlerin ödüllendirilmesi ve takvim tutulmasıdır.
- Kondüsyon-Alarm Tedavisi: İdrar başladığı anda çalan bir düzenekle çocuğun uyandırılmasıdır. %65-%100 ile en yüksek başarı oranına sahip yöntemdir.
- Mesane Retansiyon Eğitimi: Gün içinde sıvı alımını artırıp idrar tutma süresini uzatarak mesane kapasitesini artırmayı hedefler.
2. İlaç Tedavisi
| İlaç Grubu | Örnek Etken Madde | Kullanım Amacı |
|---|---|---|
| Trisiklik Antidepresanlar | İmipramin | Uyku paternini düzenler ve mesane kapasitesini etkiler. |
| Desmopressin | DDAVP | Gece üretilen idrar miktarını azaltır. |
| Antikolinerjikler | Oksibutinin | Mesane kasılmalarını azaltır ve kapasiteyi artırır. |
Komplike Enürezis ve Cerrahi Yaklaşım
Tedaviye dirençli olan veya gündüz semptomları (sıkışma, çömelme, sık idrar) gösteren vakalar komplike enürezis olarak değerlendirilir. Bu durumlarda altta yatan şu tablolar araştırılmalıdır:
- İnstabil Mesane: Mesane kasının kontrolsüz kasılması.
- Hinman Sendromu: Psikolojik kökenli olmayan ancak mesane çıkış direncine bağlı gelişen boşaltma bozukluğu.
- Tembel Mesane: Mesanenin aşırı genişlemesi ve tam boşalamaması.
- Anatomik Sorunlar: Meatal stenoz veya labial füzyon gibi fiziksel engeller.
Önemli Not: Enürezis multidisipliner bir yaklaşımla ele alınmalıdır. Özellikle dirençli vakalarda bir çocuk cerrahı tarafından yapılacak değerlendirme, kalıcı üriner sistem hasarlarını önlemek açısından hayati önem taşır.
Op. Dr. Emel OĞUZ
Çocuk Cerrahisi Uzmanı
