Dürtü Kontrol Bozukluğu
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Dürtü Kontrol Bozukluğu Nedir?
Dürtü kontrol bozuklukları, bireyin kendisine veya başkalarına zarar verebilecek bir eylemi gerçekleştirme isteğine karşı koyamaması ile karakterize edilen psikolojik durumlardır. Bu bozukluklarda kişi, eylemin yanlış olduğunun farkında olsa dahi, belirtiler zorlayıcı ve alışkanlık yapıcı bir nitelik taşır. Eylem öncesinde giderek artan bir gerginlik hissi yaşanırken, eylemin gerçekleşmesiyle birlikte bu gerilim yerini haz, doyum ve rahatlamaya bırakır.
Aralıklı Patlayıcı Bozukluk
Aralıklı patlayıcı bozukluk, bireyin başkalarına veya eşyalara zarar vermeyle sonuçlanan, kontrol edilemeyen saldırganlık atakları yaşamasıdır. Bu saldırganlık tepkileri, tetikleyici olan psikososyal stres etkenleriyle kıyaslandığında oldukça orantısız ve aşırıdır.
Temel Özellikleri ve Tanısı
- Saldırganlık atakları birbirinden ayrı ve çok sayıdadır.
- Yaşanan durum; başka bir ruhsal bozukluk, ilaç kullanımı veya madde bağımlılığı ile ilişkili değildir.
- Kişi, saldırganlık dürtüsüne karşı koyamadığı için ciddi fiziksel veya manevi zararlar verebilir.
Tedavi Süreci
Bu bozukluğun tedavisinde ilaç tedavisi ve psikoterapi birlikte önerilmektedir. Psikiyatristin klinik değerlendirmesine göre şu ilaç gruplarından faydalanılabilir:
| İlaç Grupları | Terapi Teknikleri |
|---|---|
| Antikonvülzanlar ve Antidepresanlar | Bilişsel Yeniden Yapılandırma |
| Antipsikotikler ve Benzodiazepinler | Relaksasyon (Gevşeme) Teknikleri |
| Beta Blokerler ve Lityum Karbonat | Sistematik Duyarsızlaştırma |
| Psiko-stimülanlar | Davranışçı Teknikler |
Saç Yolma Hastalığı (Trikotillomani)
Genellikle saç koparma hastalığı olarak bilinen trikotillomani, sadece saçla sınırlı kalmayıp; kaş, kirpik, sakal, bıyık ve vücut kıllarının tekrarlayıcı bir şekilde yolunmasını kapsar.
Belirtileri şunlardır:
- Belirgin saç kaybına yol açacak düzeyde tekrarlayan yolma davranışı.
- Yolma eylemi öncesinde veya bu dürtüye karşı koymaya çalışırken artan gerginlik.
- Kılları koparma anında duyulan haz, doyum veya rahatlama.
- Durumun dermatolojik veya başka bir tıbbi nedene bağlı olmaması.
Patolojik Çalma (Kleptomani)
Kleptomani, kişisel kullanım veya maddi kazanç amacı gütmeksizin, nesneleri çalma dürtüsüne karşı koyamama durumudur. Çalınan nesneler genellikle değersizdir; kişi bunları biriktirebilir, atabilir veya başkalarına verebilir.
Kleptomani Belirtileri
- Gereksinim duyulmayan nesneleri çalmaya yönelik dürtülere sürekli başarısız karşı koyma.
- Hırsızlık eylemi öncesinde yoğun bir gerginlik duygusu.
- Eylem sırasında haz alma ve rahatlama hissi.
- Çalma eyleminin öfke veya intikam amacıyla yapılmaması.
- Eylemi gizlemek için yeterli önlemlerin alınamaması.
Tedavide genel bir yöntem olmamakla birlikte, eşlik eden duygu durum bozuklukları varsa serotonin geri alım inhibitörleri ve lityum kullanılabilir. Psikoterapide ise örtülü duyarlılaştırma tekniği uygulanır.
Patolojik Kumar Oynama
Sosyal ve mesleki alanlarda ciddi kısıtlamalara yol açan bu bozukluk, günümüzde kumar olanaklarının artmasıyla daha yaygın hale gelmiştir. Genellikle zor tedavi edilen ve bağımlılık temelinde ele alınan bir tablodur.
Patolojik Kumar Oynamanın Belirtileri
- Kumar üzerine aşırı kafa yorma ve heyecan duymak için artan miktarlarda parayla oynama.
- Kumarı bırakma veya kontrol altına alma çabalarının defalarca başarısız olması.
- Bırakma denemelerinde huzursuzluk ve gerginlik yaşanması.
- Sorunlardan kaçmak veya negatif duygulardan (anksiyete, suçluluk vb.) kurtulmak için kumarı araç olarak kullanma.
- Kayıpları telafi etmek için tekrar oynama döngüsüne girme.
- Kumar alışkanlığını gizlemek için aileye ve çevreye yalan söyleme.
- Finansal kaynak sağlamak amacıyla yasa dışı yollara başvurma.
- Önemli ilişkileri, iş veya eğitim fırsatlarını kumar nedeniyle tehlikeye atma.
Tedavi Yaklaşımı: Bağımlılık tedavileri esastır. Hasta, mali sorumluluklarını üstlenmeli, kredi kartlarını iptal etmeli ve para yönetimini bir başkasına devretmelidir. Eşlik eden psikiyatrik sorunlar için ilaç desteği sağlanmalıdır.
