DOĞUM KONTROL HAPLARI KİME, NE ZAMAN VE NE SÜREYLE VERİLMELİDİR?

Doğum Kontrol Hapları (Kombine Oral Kontraseptifler) Nedir?

Kombine oral kontraseptif haplar, kadınlık hormonu olarak bilinen estrojen ile yumurtlama hormonu olan progesteron bileşenlerini içeren ilaçlardır. Bu haplar, düzenli adet gören kadınların yumurtalıklarından salgılanan hormonlara benzer bir denge sağlasa da içerisindeki hormonlar sentetiktir. Düşük dozda olmalarına rağmen, hap kullanan kadınlarda kan hormon düzeyleri, hap kullanmayanlara oranla daha yüksek seyretmektedir.

Doğum Kontrol Haplarının Gebeliği Önlemedeki Rolü

Bu ilaçların en temel ve yararlı kullanım alanı, istenmeyen gebeliklerin engellenmesidir. Doğum kontrol hapları, kullanım bırakıldığında gebe kalma işlevinin hemen geri döndüğü, geri dönüşümlü bir yöntemdir.

Rahim içi araçlar (RİA) ile birlikte en etkili iki korunma yönteminden biri olarak kabul edilirler. Genellikle kullanım tercihleri şu şekildedir:

• Doğum Kontrol Hapları: Hiç doğum yapmamış genç kadınlar ve 40 yaş altı bireyler için önceliklidir.
• Rahim İçi Araçlar: En az bir doğum yapmış ve uzun süreli korunma isteyen kadınlarda tercih edilir.

Yanlış Bilinenler: Vücudu Dinlendirme Safsatası

Hem haplar hem de rahim içi araçlar, hiç ara vermeden yıllar boyu kullanılabilir. Tıbbi literatürde yeri olmayan "vücudu veya rahmi dinlendirmek" amacıyla yönteme ara verilmesi, sıkça yapılan büyük bir hekim hatasıdır. Bu gereksiz aralar, istenmeyen gebeliklere ve beraberinde cerrahi müdahale risklerine yol açmaktadır. Ayrıca ülkemizde yaygın olan geri çekme yöntemi, gerçek bir doğum kontrol yöntemi değildir ve başarısızlık oranı oldukça yüksektir.

Kullanım Riskleri ve Yan Etkiler

Her tıbbi yöntemde olduğu gibi, bu yöntemlerin de belirli riskleri bulunmaktadır. Sentetik hormonlar, kan damarlarında pıhtılaşma eğilimini artırabilir. Bu nedenle şu gruplarda hap kullanımı önerilmez:

• Kendisinde veya birinci derece akrabalarında damar tıkanıklığı öyküsü olanlar.
• İleri yaştaki kadınlar.

Rahim içi araçlar ise üreme organlarında aktif enfeksiyon olan kişilerde kullanılmamalıdır. Ancak unutulmamalıdır ki; gebelik ve doğum süreci, pıhtılaşma, kanama ve enfeksiyon riskleri açısından bu yöntemlerden çok daha tehlikelidir.

Adet Düzensizliği Tedavisinde Doğum Kontrol Hapları

Doğum kontrol hapları, korunma dışında adet ağrılarını gidermek ve kanama miktarını azaltmak amacıyla da kullanılır. Türkiye'de bu haplar sıklıkla adet düzenleyici olarak reçete edilmektedir.

Uzun süre adet göremeyen kadınlarda estrojenin tek başına etkisi, kanser riskine kadar varan sonuçlar doğurabilir. Hekimler bu dengeyi kurmak için hapları tercih edebilir; ancak gebelik korunması istenmiyorsa, sadece eksik olan progesteronun verilmesi (örneğin 1,5 ayda bir 10 gün) daha doğru bir yaklaşımdır. Gereksiz yere doğum kontrol hapı kullanmak, vücuda aşırı estrojen yüklenmesine neden olur.

Özel Durumlarda Hap Kullanımı ve Alternatif Yaklaşımlar

Polikistik Over Sendromu (PCOS)

PCOS, aşırı kıllanma, adet düzensizliği ve kilo artışı ile seyreden bir hormon bozukluğudur. Tanı, ultrason yerine kan hormon testleri ile konulmalıdır. Bu hastalarda zaten var olan estrojene ek olarak doğum kontrol hapı vermek, pıhtılaşma riskini artırabilir. Sadece eksik olan progesteronun kısa süreli verilmesi genellikle yeterlidir.

Yumurtalık Kistleri

Basit ve kendiliğinden kaybolacak kistler için doğum kontrol hapı kullanılması yaygın bir tedavi hatasıdır. Çoğu kist 2 adet dönemi içinde geçer; bu süreçte gereksiz hormon yüklemesi yapılmamalıdır.

Menopoz Öncesi Dönem

40'lı yaşların sonundaki adet düzensizliklerinde, vücutta estrojen üretimi sürerken progesteron eksiktir. Bu yaş grubunda doğum kontrol hapları sakıncalı olabildiğinden, sadece 10 günlük progesteron tedavisi tercih edilmelidir.

Endometriozis ve Pelvik Ağrı

Endometriozis, estrojen ile tetiklenen bir hastalıktır. Tedavide içeriğinde estrojen bulunan hapların kullanılması amaca ters düşebilir. Günümüzde bu durumda tek başına progesteron etkili ilaçlar çok daha uygun bir seçenektir.